Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish asoslarini takomillashtirish — davr talabi

14:47, 08 iyul

Ayni paytda Oliy Majlis Qonunchilik palatasida “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi qonunning yangi tahriri qizg`in muhokama qilinmoqda. Mazkur jarayonda siyosiy partiyalar fraksiyalari partiya dasturiy maqsad-vazifalaridan kelib chiqqan holda o`z pozisiyalarini bildirmoqda.

Xususan, “O`zbekiston ovozi” gazetasining joriy yil 30 iyundagi sonida “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi qonun mukammal bo`lishi kerak” sarlavhasi ostida O`zXDP fraksiyasi nuqtai nazari, “Adolat” gazetasining 1 iyuldagi sonida esa “Ona tabiatning ajralmas qismi muhofazasi” sarlavhali munozarada “Adolat” SDP fraksiyasining nuqtai nazari e`lon qilindi. Bu borada O`zbekiston “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi fraksiyasining ham o`z nuqtai nazari mavjud.

Bugungi kunda O`zbekiston faunasi 709 turdagi umurt¬qali, shu jumladan 470 turdagi qush, 109 turdagi sutemizuvchi, 64 turdagi sudralib yuruvchi, 63 turdagi baliq, 3 turdagi amfibiya hamda 15000 turdan ortiq umurtqasiz hayvonlardan tashkil topgan.

Mamlakatimizda hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi munosabatlarni tartibga solish bo`yicha 1997 yilda O`zbekiston Respublikasining “Hayvonot dun¬yosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi qonuni, biologik resurslarni, shu jumladan hayvonot dunyosini saqlash va ulardan samarali foydalanishga yo`naltirilgan bir qator qonun¬osti hujjatlar qabul qilingan.

Shu bilan birga, O`zbekiston o`z milliy manfaatlaridan kelib chiqib,  ushbu sohada xalqaro munosabatlarga integrasiyalashuv maqsadida qator muhim xalqaro ekologik normativ-huquqiy hujjatlar, xususan, “Yo`qolib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlari bilan xal-qaro savdo qilish to`g`risida”gi, “Yovvoyi hayvonlarning ko`chib yuruvchi turlarini muhofaza qilish to`g`risida”gi, “Asosan suvda suzuvchi qushlar yashash joylari sifatida xalqaro ahamiyatga ega bo`lgan suv-botqoq joylari to`g`risida”gi Konvensiyalarga qo`shildi, yovvoyi hayvonlarni muhofaza qilish bo`yicha davlatlararo bitimlar imzolandi.

2009 yilda nashr etilgan O`zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga 184 turdagi yovvoyi hayvonning kiritilganligi hayvonot dunyo¬sini muhofaza qilish borasida oldimizda ulkan vazifalar turganidan dalolat beradi. Chunonchi, hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi qonunchilik talablarining buzilishi keng tarqalgan bo`lib, tabiatni muhofaza qilishga oid jami qonunbuzarlikning 40 foiz¬ga yaqinini tashkil etadi. Statistik ma`lumotlarga ko`ra, 2010 2014 yillar davomida biologik resurslarni muhofaza qilish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun 35 ming nafardan ortiq shaxs¬larga 1882,2 million so`m miqdorida jarima solingan, etkazilgan zararni qoplash bo`yicha esa 970,2 million so`mlik da`volar kiritilgan.

Shu nuqtai nazardan, O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining bir guruh deputatlari tomonidan xal¬qaro amaliyot va milliy tajribani o`rganib, amaldagi qonun bo`shliqlarini bartaraf etish, qonun normalarini amalga oshirish bo`yicha aniq mexanizmlarni belgilash hamda huquqni qo`llash amaliyoti samaradorligini oshirish maqsadida “Hayvonot dunyo¬sini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi qonunning yangi tahrirda tayyorlangani alohida ahamiyat kasb etadi.

Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O`zbekiston “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi fraksiyasi a`zolari mazkur qonun loyihasini atroflicha muhokama etib, unda hayvonot dunyosini muhofaza qilish va foydalanish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo`nalishlari, davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi organlar va ularning vakolatlari aniq belgilanayotganligini, hayvonot dunyosi ob`ekt¬laridan maxsus foydalanish uchun ruxsatnomalar berish tartibi, yovvoyi hayvonlarni tutish hajmlarini belgilovchi aniq prosessual mexanizm¬lar o`rnatilayotganligini, hayvonot dunyo¬si ob`ektlarini mamlakatimizga olib kirish va olib chiqish qoidalari va shartlari aniqlashtirilayotganligini, ushbu sohadagi ishlarga keng jamoatchilikni jalb etish va faolligini oshirishga yo`naltirilgan normalar mustahkamlanayotganligini alohida e`tirof etdilar.

Bizning fikrimizcha, loyihada hayvonot dunyosi ob`ektlarini davlat tomonidan hisobga olish va hayvonot dunyosi davlat kadastrini yuritish mexanizmlarining takomillashtirilayotgani ayni muddaodir. Chunki, amaldagi qonunning 8 moddasida hayvonlarni davlat tomonidan hisobga olish va ulardan foydalanish hajm¬larini hisobga olish, hayvonot dunyosi davlat kadastri masalalariga oid normalar belgilangan. Hayvonlarni davlat tomonidan hisobga olish va hayvonot dunyosi davlat kadas¬trini yuritish Davlat byudjeti mablag`lari hisobidan amalga oshirilishi nazarda tutilgan. Biroq, ushbu ishlarni ham O`zbekis¬ton Respublikasi Davlat byudjeti mablag`lari, ham qonun hujjatlarida taqiqlanmagan bosh¬qa manbalar hisobidan amalga oshirilishini belgilash respublika va mahalliy darajadagi mavjud tabiatni muhofaza qilish fondlari hamda turli grant mablag`larini ushbu maqsadlarga jalb qilish imkonini yaratadi (qonun lo¬yihasining 15-moddasi). Bu kadastr ishlarini yuritish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi. Shuning uchun fraksiyamiz hayvonot dunyosining davlat kadastrini yuritish uchun boshqa mablag`larni ham jalb qilishni maqbul deb hisoblaydi.

Ayni shu nuqtai nazardan, O`zbekis¬ton Xalq demokratik partiyasi fraksiyasi a`zolarining bu ishlar faqat O`zbekiston Respublikasi Davlat byudjeti mablag`lari hisobidan amalga oshirilishi zarur, tabiatni muhofaza qilish fondlarining mablag`laridan esa Tabiatni muhofaza qilish davlat qo`mitasining moddiy-texnik bazasini kuchaytirish maqsadida foydalanish lozim, degan fikriga qo`shilib bo`lmaydi. XDP fraksiyasining bu boradagi pozisiyasi biz uchun tushunarsiz. Chunki Davlat byudjetidan tashqari mablag`larni hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish maqsadida jalb etish Davlat byudjeti mablag`larini iqtisod qilishga olib keladi. Bu esa Davlat byudjetidan ijtimoiy sohani moliyalashtirishga, partiya elektorati hisoblanadigan kam ta`minlangan aholi qatlamini yanada qo`llab-quvvatlashga zamin yaratadi.

Shuningdek, qonun loyihasining 36-moddasida ov qilishda taqiqlangan qurollar va ov qilish usullarini qo`llashga yo`l qo`yilmasligi holati belgilanmoqda. O`zbekiston Xalq demokratik partiyasi fraksiyasi a`zolarining fikricha, mazkur moddada taqiqlangan qurollar hamda ov qilishning taqiqlangan usullarini to`liq bayon etish lozim. Biroq, bizningcha, qonun normasida barcha taqiqlangan qurol hamda ov qilishning taqiqlangan usullarini sanab o`tishning imkoni yo`q. Chunki, vaqt o`tishi bilan turli-tuman ov qurollari hamda usullari paydo bo`lishi, ularning ayrimlari bizning mamlakatimizda taqiqlanishi mumkin. Shuning uchun taqiqlangan qurol va usullarning O`zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo`mitasi raisining buyrug`i bilan tasdiqlangan hamda O`zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan ro`yxatga olingan “O`zbekis¬ton Respublikasi hududida ov qilish va baliq ovlash Qoidalari”da aks etganligini to`g`ri, deb hisoblaymiz.

Qonun loyihasining 49-moddasi bo`yicha ham partiya fraksiyalari o`rtasida turli tortishuv va bahs-munozaralar kelib chiqmoqda. Bu boradagi muxolifat fraksiyalar taklif etayotgan masala, ya`ni hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risidagi qonunchilik talablariga rioya etilishi bo`yicha javobgarlikni yanada oshirish masalasiga fraksiyamiz qo`shilmaydi. Chunki, amaldagi qonunchilik, xususan, O`zbekiston Respublikasi Ma`muriy javobgarlik to`g`risidagi kodeksining 63, 90, 92, 93, 94 va 222-moddalari hamda O`zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi 202-moddasida ushbu yo`nalish bo`yicha javobgarlik masalalari aniq belgilangan.

Bundan tashqari, amaldagi qonunchilikda g`ayriqonuniy ov mahsulotlarini qabul qilish, ov qilish, baliq tutish, hayvonot dunyosidan foydalanishning boshqa turlarini amalga oshirish, hayvonlar yashaydigan muhitni muhofaza qilish hamda zoologik va botanik kolleksiyalarni vujudga keltirish va ular bilan savdo qilish qoidalarini buzish, noyob yoki yo`q bo`lib ketish xavfi mavjud bo`lgan hayvonlarni yo`q qilib yuborish, o`lja olish, qirilib ketishi, soni kamayib ketishi yoki yashash muhiti buzilishiga sabab bo`lishi mumkin bo`lgan boshqa harakatlarni sodir etganlik uchun ma`muriy hamda hayvonot dunyosidan foydalanish tartibini buzganlik uchun jinoiy javobgarliklar belgilangan. Shu bois, bizningcha, bu sohadagi qonunchilik ijrosi ustidan nazoratni kuchaytirish hamda qonunbuzarlarga nisbatan javobgarlikning muqarrarligini ta`minlash maqsadga muvofiqdir.

Muxtasar aytganda, O`zMTDP fraksiya¬si hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanishning huquqiy asoslarini takomillashtirish, O`zbekiston Respublikasining “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi qonunini yangi tahrirda qabul qilishni to`liq qo`llab-quvvatlaydi.

Jumanazar OTAJONOV,
O`zMTDP fraksiyasi a`zosi

Диққат, диққат! "Даракчи"нинг Telegram’даги расмий каналига аъзо бўлиб, янгиликлардан баҳраманд бўлинг!