my5

Бир йиллик пасайишдан сўнг... Ўзбекистон иқтисодиётида жадал ўсиш кузатилади

ИҚТИСОДИЁТ 06.10.2020, 13:53
557
Бир йиллик пасайишдан сўнг... Ўзбекистон иқтисодиётида жадал ўсиш кузатилади

Осиё тараққиёт банки (ОТБ) охирги ҳисоботида 2020 йилда Ўзбекистон ялпи ички маҳсулоти ҳажми 0,5 фоизга ўсишини прогноз қилди. Бу мазкур молия институти июнь ойида эълон қилган прогнозидаги 1,5 фоизлик даражадан уч баробар пасайишдир. Бундай кескин ўзгаришга нима сабаб бўлди?

Ташкилот бунга “COVID-19” пандемияси шароитида талабнинг сусайгани, оқибатда саноат тармоқларида ишлаб чиқариш камайгани, хизматлар кўрсатиш соҳасида пасайиш кузатилгани асосий сабаб сифатида келтирилмоқда. 

Синди МАЛВИЧИ, ОТБнинг Ўзбекистондаги доимий ваколатхонаси раҳбари:

– Бу йил Ўзбекистон иқтисодиётида пасайишни тахмин қилинаётган бўлса-да, хизмат кўрсатиш ва саноат соҳаларида кутилаётган ўсиш суръатлари туфайли 2021 йилда иқтисодиёт қайта тикланади. Мамлакат пандемияни қисқа вақт ичида енгиб, иқтисодий барқарорликни таъминлашга эришиши учун коронавируснинг ижтимоий-иқтисодий ва аҳоли саломатлигига таъсирини камайтириш мақсадида Ўзбекистон халқини қўллаб-қувватлаб, ёрдам бериб келмоқдамиз.

Дарҳақиқат, Ўзбекистон энг катта давлат ташқи қарзини ОТБдан олган. Молия вазирлиги томонидан тақдим этилган маълумотларга қараганда, жорий йилнинг 1 ярим йиллигида давлат ташқи қарзи йил бошидагига нисбатан 10,5 фоизга ошиб, 17,31 миллиард АҚШ долларига етган. Шундан, 3,9 миллиард доллари ОТБ томонидан тақдим этилган. 

Кези келганда айтиш жоизки, айни пайтда давлат ташқи қарзи ЯИМга нисбатан 30,3 фоизга етган. Гарчи, сўнгги йиллардаги қарз миқдори ортиб бораётган бўлса-да, халқаро меъёрларга биноан, мўътадил даражада эканлигини айтиб келинмоқда. 

ТАХМИНЛАР ЎЗИНИ ҚАНЧАЛИК ОҚЛАЙДИ?

Эътиборлиси, ҳисоботда инфляция прогнозлари ўзгаришсиз қолдирилган. Банк экпертларининг наздида, инфляция даражаси 2020 йилда 13 фоиз, 2021 йилда 10 фоиз бўлиши кутилмоқда. Аммо бу борада ўзимизнинг прогноз бошқачароқ. Марказий банк бошқаруви йил якуни бўйича инфляция прогнози 11-12,5 фоиз даражасида сақланиб қолинганини маълум қилар экан, амалда инфляция прогнознинг қуйи чегарасига яқин даражада шаклланиш эҳтимоли юқорилигини билдирмоқда. 

Тўғри, орадаги тафовут у қадар катта эмас. Шундай бўлса-да, буларнинг бари ўз оти билан прогноз. Демак, тахминлар ўзининг қанчалик оқлашини эса вақт кўрсатади. 

АЛМАШУВ КУРСИДА ЖИДДИЙ ТЕБРАНИШЛАР КУТИЛМАЯПТИ

ОТБ миллий валюта алмашув курсига эътибор қаратар экан, ўзбек сўмининг АҚШ долларига нисбатан қадрсизланиш даражаси юқори эканлигини келтирмоқда. 2019 йилнинг биринчи ярмидаги 2,5 фоизлик кўрсаткич6,7 фоизга етган. 

Сўмнинг алмашув курсидаги бу ўзгаришларга қандай омиллар туртки бўлди? 

Марказий банк раҳбариятининг сўзларига кўра, сўмнинг алмашув курси динамикаси январь-август ойларида жаҳон иқтисодиётидаги умумий иқтисодий вазиятнинг ёмонлашуви, валюта тушумларининг камайиши ва асосий савдо ҳамкор давлатлар миллий валюталарининг қадрсизланиши фонида шаклланди. Натижада жорий йилнинг апрель ойида  валюта курси кескин қадрсизланиши (5,8 фоиз) рўй берди. Май-август ойларида нисбатан барқарорлашиши туфайли январь-август ойларида умумий девальвация даражаси 8 фоиз атрофида бўлди.

Қувонарли томони шундаки, келгусида валюта курсида жиддий тебранишлар рўй бермаслиги кутилмоқда. Табиийки, бунда ички макроиқтисодий ҳолат билан бирга, ташқи дунёдаги иқтисодий ўзгаришлар ҳам муҳим аҳамият касб этади.

ТАШҚИ САВДО АЙЛАНМАСИ САЛЬДОСИ — 1,3 МИЛЛИАРД ДОЛЛАР 

Ҳисоботда айтилишича, саёҳат чекловлари, пул ўтказмаларининг қисқариши, табиий газ ҳамда мисга бўлган талабнинг ва нархнинг пасайиши сабабли экспорт 19,7 фоизга пасайган. Натижада Ўзбекистоннинг жорий ҳисоб дефицити 2020 йилнинг биринчи ярмида ЯИМнинг 7,7 фоизига ўсди. 

Таъминот занжиридаги узилишлар импортнинг 14,1 фоизга қисқаришига олиб келди. Айниқса, қурилиш ва саноат моллари импортида сезиларли пасайиш кузатилди. Бундан ташқари, хизматлар экспорти 38,6 фоизга, импорти эса 28,4 фоизга камайди. 

Бугунги кунда Ўзбекистон жаҳоннинг 160 дан ортиқ мамлакатлари билан савдо алоқаларини йўлга қўйган. Давлат статистика қўмитаси маълумотларига кўра, жорий йилнинг ўтган саккиз ойи мобайнида мамлакат ташқи савдо айланмаси 24,5 миллиард долларни ташкил этди. Демак, ўтган йилнинг мос даврига қиёслаганда, 3,5 миллиард долларга камайган.

Ташқи савдо айланмасида экспорт улуши 11,6 миллиард доллар, импорт ҳажми эса 12,9 миллиард долларга тенг бўлди. Ташқи савдо айланмаси сальдоси -1,3 миллиард долларга етган. Экспорт таркибида олтиннинг улуши 50 фоизни ташкил этди.

ПУЛ ЎТКАЗМАЛАРИ ҲАЖМИ 5,4 ФОИЗ ҚИСҚАРДИ

Шунингдек, ОТБ пул ўтказмаларидаги заифлик давом этаётган шароитда банк жорий ҳисоб дефицитининг 2020 йилда ошишини ва 2021 йилда экспорт ва пул ўтказмаларининг тикланиши натижасида қисқаришини прогноз қилмоқда. Марказий банкнинг тасдиқлашича, 2020 йилнинг саккиз ойи давомида мамлакатимизга трансчегаравий пул ўтказмалари ҳажми 3,7 миллиард долларни ташкил этиб, 2019 йилнинг мос давридагига нисбатан 209 миллион долларга ёки 5,4 фоизга қисқарган.

Ўзбекистон иқтисодиётида пасайиш кутилаётганини ҳеч ким инкор қилмайди. Гап прогнознинг ўзгараётганида ҳам эмас. Энг муҳими, нисбатан кам фоизли бўлса-да, иқтисодий ўсишга эришилаётганида. Глобал инқироз оқибатида нафақат ривожланган давлатлар, балки жаҳон иқтисодиётида ўсиш эмас, аксинча, пасайиш кўрсаткичлари минусга  тушган ҳозирги оғир шароитда 0,5 фоиз ўсиш қайд этилиши, бизнингча, нормаль ҳолат ҳисобланади.

Асрорбек НЕЪМАТОВ

МАНБА: "ДАРАКЧИ" ГАЗЕТАСИ (№ 35 (1114) 01.10.2020)

Шарҳлар

Кун мавзуси: коронавирус
Об-ҳаво: Ташкент
+17° ясно
Валюта курси
10359.88
USD -11.88
12285.78
EUR 132.15
136.11
RUB 2.92