Psixolog bu ikki holatni qanday ajratish mumkinligi haqida ma’lumot berdi.
Charchoq — tabiiy va vaqtinchalik holat
Hammamiz shunday holatni bilamiz: kun oxirida tanamiz og‘irlashadi, fikrlarimizni jamlash qiyinlashadi, va yagona istak — divanga yotib dam olish. Bu — klassik charchoq. Uning asosiy xususiyatlari:
· Jismoniy belgilari: mushaklarda og‘riq, uyquchanlik, yengil bosh og‘rig‘i.
· Hissiy holat: asabiylik, vaqtinchalik motivatsiya pasayishi, apatiya.
· Aqliy holat: diqqatni jamlashda qiyinchilik, sekin reaksiya, "boshim og‘irdek" tuyg‘usi.
· Eng muhimi: charchoq ma’lum sababga bog‘liq va dam olishdan so‘ng o‘tib ketadi. Bir necha kunlik ta’til, to‘yingan uyqu yoki hafta oxiridagi faol dam olish orqali inson yana kuch to‘playdi va ishga qaytishga tayyor bo‘ladi.
Holsizlik — ruhiy talofat va chuqur xastalik
Holsizlik — bu biror voqeaga javob emas, balki uzoq davom etgan stress va ma’nosiz mehnat fonida yuzaga keladigan holat. Bu shunchaki "batareya tugadi" degani emas, balki "dvigatel yonib ketdi" deganidir. Uning belgilari:
· Jismoniy holat: dam olishdan so‘ng ham o‘tmaydigan doimiy charchoq, uyqusizlik, immunitet pastligi, tez-tez shamollash. Ertalab uyg‘onish ham og‘ir kechadi.
· Hissiy belgilari: kinizm, bee’tiborlik, o‘z faoliyatidan befarqlik, ichki bo‘shliq va umidsizlik hissi.
· Aqliy belgilari: xotira muammolari, e’tiborning zaifligi, "miya tumani", har qanday qarorni qabul qilishda qiyinchilik.
· Kalit belgisi: bunday holat aniq sababsiz tarqoq bo‘lib namoyon bo‘ladi. Odamning ishga nisbatan munosabati sovuqlashadi: “Menga baribir”, “Bu ishni qilgim kelmaydi”, “Hech narsa menga zavq bermaydi”.
Eng xavflisi — holsizlik standart dam olish yordam bermaydigan holatdir. Ta’tildan so‘ng inson vaqtincha yengillik his qilishi mumkin, ammo tez orada yana o‘sha og‘ir kayfiyatga qaytadi. Muammo ishda emas, balki insonning ichki motivatsiyasi va ruhiy holatida bo‘ladi.
Nima qilish kerak?
Agar siz oddiy charchoqni his qilayotgan bo‘lsangiz — dam oling, sifatli uxlang, haftaning oxirida o‘zingizga vaqt ajrating. Ammo ruhiy holsizlik belgilari kuzatilsa psixolog yordami, hayot tarzini o‘zgartirish va ish muhitini qayta ko‘rib chiqish lozim.
