O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev raisligida bugun, 15 oktyabr kuni davlat kadastrlarini yuritishning yangi tizimini samarali tashkil etish masalalari bo`yicha videoselektor yig`ilishi o`tkazildi. Bu haqda Prezident Matbuot xizmati xabar bermoqda.
Qayd etilishicha, mamlakatimizda er ajratish va davlat kadastri sohasida bir necha o`n yillar mobaynida tizimli muammolar to`planib qolgani sir emas. Tartib-intizom, hisob-kitob bo`lmagani sababli minglab gektar erlar talon-toroj bo`lib ketgan. Bu sohadan aholi ham, tadbirkorlar ham norozi edi.
Shu bois joriy yil 7 sentyabrda “Er hisobi va davlat kadastrlarini yuritish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to`g`risida” Prezident farmoni qabul qilindi. Ushbu hujjatda sohani ilg`or tajriba asosida isloh qilish, yangicha boshqaruv tizimini joriy etish, erning hisobini to`liq yuritish va raqamlashtirish bo`yicha komleks vazifalar belgilandi.
O`zbekiston Respublikasi Er resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo`mitasi negizida O`zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo`mitasi huzuridagi Kadastr agentligi tashkil etildi. Er hisobi va davlat kadastrlarini yuritish vazifasi mazkur agentlikka, erlardan samarali foydalanishni ta`minlash va nazorat qilish funksiyalari Qishloq xo`jaligi vazirligiga o`tkazildi.
Yangi tizimga ko`ra Kadastr agentligi Soliq qo`mitasi tarkibida tashkil etilgani bejiz emas. Chunki bu sohada soliq bazasini kengaytirish uchun katta zaxira bor.
Misol uchun, yaqinda Bo`stonliq, Furqat, Koson tumanlari va Urganch shahrida o`tkazilgan o`rganishlarda jami 2 mingdan ortiq ko`chmas mulk ob`ekti kadastr va soliq bazalarida hisobga olinmagani aniqlangan.
Shunday holat er maydonlarida ham bor. Masalan, xatlovlar natijasida 66 tumanda 150 ming gektar qo`shimcha qishloq xo`jaligi erlari, shundan hisobotlarga kiritilmagan 28 ming gektar sug`oriladigan ekin maydoni borligi ayon bo`lgan. Umuman, 113 tumanda er fondi toifalari va turlarining aniq hisob-kitobi bo`lmagani oqibatida ko`plab zaxiralar yo`qotilmoqda.
Yig`ilishda yangi tizim asosida ishni tashkil etish uchun birinchi galda er hisobini joyiga qo`yib, to`liq shakllantirib olish zarurligi ta`kidlandi.
– Kadastr va er hisobini yuritish sohasidagi qonun hujjatlari eskirgan. Ular murakkab, tushunarsiz yozilgan. Bu esa korrupsiyaga yo`l ochib bergan. Bugun tizim tamomila o`zgarishi kerak. Asosiy maqsad er hisobini aniq yuritish, bu borada adolatni ta`minlashdir, – dedi Prezident.
Qoraqalpog`iston Respublikasi va viloyatlar rahbarlariga barcha qishloq xo`jaligi tumanlari bo`yicha er kadastr hujjatlarini tayyorlab, Milliy geoaxborot tizimiga kiritish yuzasidan ko`rsatma berildi. Endi hokimlarning er ajratish to`g`risidagi qarorlari mazkur geoaxborot tizimiga kiritilmagunicha haqiqiy hisoblanmaydi.
Shuningdek, Kadastr agentligi bilan soliq idoralarining ma`lumotlar bazasini birlashtirib, foydalanishdagi er va ob`ektlarni hisobga olish hamda soliq shakllantirib borish vazifasi qo`yildi.
Bugungi kundagi o`rmon xo`jaligi kadastri 1987 yildan buyon yangilanmagani ko`rsatib o`tildi. Undan beri o`tgan davrda tabiiy yo`l bilan yangi o`rmonlar paydo bo`lgan. Shu bois O`rmon xo`jaligi davlat qo`mitasiga o`rmonzorlarni to`liq xatlovdan o`tkazish bo`yicha topshiriq berildi.
Tizimdagi muammolardan biri shuki, 340 mingta ob`ektning kadastr qiymati belgilanmagan. Shundan 200 mingdan ziyod ob`ekt bo`yicha soliq hisoblanmayapti. Bundan tashqari, 1 milliondan ortiq uy-joyning kadastr hujjati yo`q.
Shu munosabat bilan Prezident ko`chmas mulk kadastri hisobini to`liq shakllantirish zarurligi, bu soliq solish bazasini kengaytirishda muhimligini ta`kidladi. Undan keladigan mablag`lar to`liq mahalliy byudjetga tushadi va ular hisobidan ijtimoiy masalalarni hal etish mumkin.
Qurilishdan bino-inshootning kadastr jildini tayyorlashgacha bo`lgan bosqichlarda undiriladigan to`lovlar asosliligini o`rganib, ularni kamaytirish va jarayonlarni soddalashtirish bo`yicha topshiriq berildi.
Er solig`i hisoblash tizimini ham tubdan qayta ko`rib chiqish kerakligi aytildi. Xususan, viloyat markazlariga yaqin, suv ta`minoti yaxshi bo`lgan hududlarda ham, hosildorligi past joylarda ham er solig`i deyarli bir xilda hisoblanadi.
Mutasaddilarga erlarning haqiqiy qiymatidan kelib chiqib soliq hisoblash, bunda oshirilgan va kamaytirilgan koeffisientlarni qo`llash tizimini joriy etish bo`yicha topshiriq berildi. Shu maqsadda xalqaro ekspertlar jalb qilinib, ob`ektlarning bozor qiymatini aniqlash tartibi 4 ta tumanda sinovdan o`tkazilishi belgilandi.
Yig`ilishda er uchastkasiga bo`lgan huquqni davlat ro`yxatidan o`tkazmaslik yoki erlarni o`zboshimchalik bilan egallab olish muammosiga ham to`xtalib o`tildi.
Qayd etilganidek, birgina joriy yilda 50 mingga yaqin holatda 11 ming 200 gektar er o`zboshimchalik bilan egallangan, shundan 3 200 gektarda noqonuniy uy-joy qurilgan. Bularning 99 foizi sug`oriladigan, unumdor qishloq xo`jaligi erlari.
Agrar erlarni nazorat va ekinlarni monitoring qilish maqsadida har bir tuman dron bilan ta`minlanishi aytildi. Bundan tashqari, kosmosdagi sun`iy yo`ldoshlar orqali kuzatuvdan foydalanib, noqonuniy qurilmalarni tezkor aniqlash va qurilishni ilk bosqichidayoq bartaraf etish imkonini beradigan axborot tizimi yo`lga qo`yiladi. Bu dastlab ayrim viloyatlarda sinovdan o`tkaziladi.
Barcha viloyat, tuman va shaharlarning ma`muriy chegaralarini aniqlash ishlarini shu yil yakuniga etkazib, mahalliy kengashlarda tasdiqlash vazifasi qo`yildi. 2 mingdan ziyod nomsiz ko`chalar, 1 milliondan ortiq raqamsiz uylar borligi qayd etilib, tegishli ko`rsatmalar berildi.
Ma`lumki, yurtimizda 21 turdagi davlat kadastri mavjud. Lekin bugungi kunda 9 ta kadastr bo`yicha ma`lumotlar 50 foizga ham etmaydi. Oqibatda erlarni auksionga chiqarish uchun turli idoralar joyiga chiqib o`rganishga, alohida-alohida xulosa berishga majbur va unga 2 oy atrofida vaqt ketmoqda.
Xususan, faqat shaharlararo avtomobil yo`llari bo`yicha kadastr mavjud bo`lib, ichki yo`llar bo`yicha birorta hududda kadastr tasdiqlanmagan. Shu bois bu boradagi kadastrni to`liq hujjatlashtirib, Milliy geoaxborot tizimiga kiritish vazifasi belgilandi.
Sohadagi islohotlarni samarali amalga oshirish uchun Kadastr agentligining barcha bo`g`inlarini malakali kadrlar bilan to`ldirish, yangi tizim mazmuni va tartibi bo`yicha o`qitish muhimligi ta`kidlandi. Joylardagi kadastr bo`limlarining moddiy-texnik ta`minoti va mehnat sharoitlarini yaxshilash yuzasidan ham ko`rsatma berildi.
– Umuman aytganda, har bir hokim va sektor rahbarlari er hisobini to`g`ri yo`lga qo`yish, erni ko`z qorachig`iday asrash hududlarning iqtisodiy yuksalishiga xizmat qiladigan asosiy omillardan biri ekanini anglab etishi lozim, – dedi Shavkat Mirziyoev. – Bu orqali uchta muhim masalani, ya`ni, erdan samarali foydalanishni, fuqarolar va xo`jalik yurituvchi sub`ektlarning mulk huquqini va daxlsizligini ta`minlashni hamda soliq bazasini kengaytirib, byudjet daromadiga qo`shimcha zaxiralar shakllantirishni hal qilgan bo`lamiz.
Videoselektor yig`ilishida mutasaddilar er va kadastr hisobini to`g`ri yo`lga qo`yish orqali natijadorlikni ta`minlash choralari yuzasidan hisobot berdi.
