Фарзанд тарбиясида аниқ бир қоидага амал қилиб бўлмайди, чунки ҳамма бола ҳар хил. Тарбия услубида эса боланинг феъл-атворини эътиборга олиш муҳим. Аммо тарбия борасида ота-она йўл қўймаслиги керак бўлган 10 та қоида бор. Фарзандингиз ўзига нисбатан ишончи кучли, тартиб-интизомли бўлиб ўсишини истасангиз, бу 10 қоидага амал қилмоғингиз даркор.
КАМСИТМАНГ!
«Миянг борми?», «Ҳе, аҳмоқ!» Булар ота-оналарга таниш сўзлар... Энди эса ўзингизнинг болалик онларингизни хотирланг. Сизда бу сўзлар қандай ҳис уйғотарди? Бола ўзини камситилган ҳис қилади ва бора-бора ўз кучига ишончи йўқолаверади.
ҚЎРҚИТМАНГ!
Бола «Яна укангни урсанг, қўлингни синдираман!» каби пўписалар билан қўрқитилса, унда ота-онага нисбатан нафрат ва қўрқинч уйғонади. Қолаверса, тарбиянинг қўрқитиш услуби бола хулқини яхшиламайди.
ВАЪДА ТАЛАБ ҚИЛМАНГ!
Айтайлик, бола бирор шўхлик қилди. Ота ёки она эса «Яна шундай қиласанми?!» деганча боланинг бошида қаҳр қиличини яланғочлайди. Ярим соатдан кейин эса худди ўша шўхлигини такрорлайди. Она эса боладан хафа бўлади. Бола учун сўз бериш ҳеч нимани англатмайди. Чунки у кеча ёки эртани ўйлаб эмас, ҳозирги кун билан яшайди. Агар фарзандингиз юмшоқ кўнгилли бўлса, унда айбдорлик ҳисси туғила бошлайди. Ортиқча таъсирчанликка берилмайдиган бола эса гап бошқа, амал бошқа қабилида иш тутишни ўрганади.
ОРТИҚЧА ҒАМХЎРЛИК ҚИЛМАНГ!
Ортиқча ғамхўрлик болада «Мен ҳеч нарса қила олмайман» деган ҳисни ривожлантиради. Ўзингизга қоида қилиб олинг: «Боланинг қўлидан келган ишни ҳеч қачон ўзингиз қилманг». Кўпгина ота-оналар «Болам буни қила олмайди», деган фикрда барча ишни ўз елкаларига ортиб олишади. Ишонинг, фарзандингизнинг қўлидан ҳам кўп иш келади, фақат сабр билан ўргатишни унутмасангиз, бас.
БУЙРУҒИНГИЗ ЗУДЛИК БИЛАН АМАЛГА ОШИРИЛИШИНИ ТАЛАБ ҚИЛМАНГ!
Эрингиз «Зудлик билан барча ишингни ташлаб, оёқ кийимимни тозалаб бер», дейишини тасаввур қилинг. Бу сизга ёқмаганидек, болага ҳам ёқмаслиги табиий. Бирор иш буюрганингизда, уни аввалроқ огоҳлантиринг: «10 дақиқадан кейин дастурхонни йиғиб, идишларни ювиб қўй». Бола қўғирчоқ эмас, кўр-кўрона буйсуна олмайди. Акс ҳолда у ўз фикрига эга мустақил шахс сифатида улғайишини кутмасангиз ҳам бўлади.
ҲАММА НАРСАГА РУХСАТ БЕРАВЕРМАНГ!
Боланинг ҳар бир хархашасига қулоқ солиб, айтганини қилавериш натижасида у худбин бўлиб улғаяди. Бу эса унинг катта ҳаётга мослашишига ҳалал беради.
КЕТМА-КЕТЛИКНИ БУЗМАНГ!
Шанба куни онанинг кайфияти яхши ва у фарзандининг ҳаракатларига унчалик аҳамият бермайди. Якшанба куни эса бола худди шу ўйинлари учун онадан дакки эшитади. Боладан ниманидир талаб қилганингизда қатъий кетма-кетликка риоя этинг. Бола ундан нима кутишаётганини билиши лозим. Талабларда бетартиблик эса бола тарбиясини бузади.
БОЛАГА ТАЛАБ ҚЎЙГАНДА УНИНГ ЁШИНИ ЭЪТИБОРГА ОЛИНГ!
Баъзан оналарнинг ўз фарзандига нисбатан «Бунча ҳам беқилиқсан?!» каби даккиларни эшитиб қолиш мумкин. Боладан катталарга хос ҳаракат қилишини кутманг. Икки ёшли кичкинтойдан беш ёшли боланики каби оқиллик кутиш тўғри эмас. Акс ҳолда унинг шахсиятига катта талофат етказасиз.
ПАНД-НАСИҲАТДА ҲАМ МЕЪЁР БЎЛСИН!
Насиҳат кўпайиб кетганда боланинг мияси бу маълумотларни қабул қилиш вазифасини «ўчириб» қўяди. Ота-она болага ўз ҳаракатлари билан насиҳат «қилиши» даркор. Шу сабабдан ҳам халқимизда «қуш уясида кўрганини қилади», деган мақол мавжуд. Насиҳат қилишда ҳам меъёрни унутманг.
ФАРЗАНДИНГИЗНИНГ БОЛА ЭКАНЛИГИНИ УНУТМАНГ!
Тарбия борасида катта ютуқларга эришдингиз дейлик: фарзандингиз ҳеч бир гапингизни икки қилмайди, ўзини катталардек тутади, катталар ундан нимани исташса, амалга оширади. Бундай бола кўпинча ниқоб остига яшириниб олади. Чунки у ўзининг «мен»ини яширган, аммо қалбида эса жиддий руҳий муаммолар юзага кела бошлайди. Шу сабабдан тарбиянинг қай бир услубини танламанг, биринчи ўринда унинг ҳали бола эканлигини ёдингиздан чиқарманг.
Руҳшунос Азиз АҲРОРОВ билан ҳамкорликда Мадина ЛУҚМОНОВА тайёрлади.
