Унинг айтишича, дунё “кейинги эҳтимолий 10 кун ичида” Вашингтон билан Теҳрон ўртасида келишув бўладими ёки ҳарбий сценарий ишга тушадими — шуни билиб олади. Бу шунчаки дипломатик огоҳлантириш эмас. Бу — ультиматум.
Музокара ёки можаро?
Трамп Эрон билан ядровий дастур юзасидан музокаралар “жуда яхши кетаётганини”, бироқ тарихан бу жараён доимо мураккаб бўлганини таъкидлади. Унинг ибораси аниқ: “Мазмунли келишув бўлиши керак, акс ҳолда ёмон нарсалар содир бўлади”.
Вашингтон сўнгги ҳафталарда Яқин Шарқдаги ҳарбий иштирокини кучайтирди. Хусусан, “USS Abraham Lincoln” авиаташувчиси минтақага йўналтирилди. Оқ уй янги зарба вариантларини ҳам муҳокама қилаётгани ҳақида хабарлар бор. Ўтган йил июнь ойида АҚШ Эроннинг учта ядровий объектига зарба берганини инобатга олсак, Трампнинг бугунги риторикаси шунчаки сиёсий босим эмаслиги аён бўлади.
Теҳроннинг жавоби: “Қонуний нишон”
Эрон эса кескин жавоб қайтарди. Теҳрон БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш йўллаган мактубида минтақадаги АҚШ базалари Эронга қарши ҳужум учун ишлатилса, уларни “қонуний нишон” сифатида кўришини билдирди.
Эрон Олий раҳбари Али Хоминаий ижтимоий тармоқларда янада кескинроқ оҳангда чиқиш қилиб, “ҳарбий кемани денгиз тубига юборадиган қурол ундан ҳам хавфлироқ” эканини ёзди. Бу очиқ таҳдид.
Конгресс ичидаги қаршилик
Трампнинг эҳтимолий ҳарбий ҳаракатлари АҚШ ичида ҳам бир овоздан қўллаб-қувватланмаяпти. Демократ конгрессмен Ро Ханна ва республикачи Томас Масси 1973 йилдаги Уруш ваколатлари тўғрисидаги қонунга таянган ҳолда ҳар қандай ҳарбий амалиёт учун Конгресс розилиги талаб қилинишини эслатди.
Бу нимани англатади? Агар Трамп зарба беришга қарор қилса, у нафақат Эрон билан, балки ички сиёсий фронтда ҳам қарама-қаршиликка дуч келиши мумкин.
“Тинчлик кенгаши” ва янги геосиёсий ўйин
Трамп томонидан эълон қилинган “Тинчлик кенгаши” дастлаб Ғазодаги урушни тўхтатиш ташаббуси сифатида талқин қилинганди. Бироқ бугун у кенгроқ геосиёсий платформага айланаётгандек. Айрим кузатувчилар бу ташаббус БМТ механизмларини четлаб ўтиш уриниши бўлиши мумкинлигини тахмин қилмоқда.
10 кун нимани ҳал қилади?
Асл савол шуки, бу 10 кун ичида нима ўзгариши мумкин? Эрон ядро дастуридан воз кечадими? Ёки Трамп сайловолди босқичида куч намойиш этишни афзал кўрадими? 90 миллион аҳолига эга, ҳарбий инфратузилмасини мустаҳкамлаган Эрон билан тўқнашув — бу қисқа операция эмас. Бу бутун минтақани қамраб олувчи кенг кўламли можарога айланиши мумкин.
Трампнинг сиёсий услуби босим ва тезкор қарорлар билан ажралиб туради. Аммо Эрон масаласи — бу твит ёки қисқа ультиматум билан ҳал бўладиган муаммо эмас.
Олдинда турган 10 кун — дипломатия ва ҳарбий сценарий ўртасидаги энг нозик чизиқ. Ва бу чизиқдан ким биринчи ўтиши бутун Яқин Шарқ тақдирини белгилаб бериши мумкин.
