Мутахассислар бу воқеани нафақат бир давлат раҳбарининг ҳибсга олиниши, балки Иккинчи жаҳон урушидан кейин шаклланган глобал тартибнинг жиддий синови сифатида баҳоламоқда.
Мадуронинг ўз қароргоҳида қўлга олиниши АҚШнинг 1989 йилда Панама етакчиси Мануэл Нориэгани ҳибсга олганидан кейин бир давлат раҳбарига қарши амалга оширилган энг кескин операция бўлди. Халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан баҳсли бўлган бу қадам дунёда “давлат раҳбарларини куч билан қўлга олиш мумкин” деган хавфли претседент(бу аввал содир бўлган бир воқеа ёки қабул қилинган қарор бўлиб, у кейинчалик шунга ўхшаш ҳолатлар учун намуна ёки асос бўлиб хизмат қилади.) яратаётгани айтилмоқда.
“Янги АҚШ деспотизми” бошланганми?
Haber Global нашрига ушбу масала юзасидан изоҳ берган истеъфодаги дипломат Улуж Ўзулкарнинг фикри қюиодагича:
Мадуронинг сиёсий легитимлиги бор-йўқлигини муҳокама қилиш ҳозирча иккинчи даражали масала. Сайлов бўлдими? бўлмади. Адолатли бўлдими ёки йўқми? Бу баҳслар кўплаб давлатларда бор. Аммо факт шуки, АҚШ бошқа бир давлатнинг сайланган раҳбарига қарши амалиёт ўтказди. Кечаси уйидан, рафиқаси билан бирга олиб кетилди. Бу ҳолат АҚШнинг очиқ деспотик услубга ўтаётганидан дарак бериши мумкин, — дейди дипломат.
Унинг таъкидлашича, бундай ҳаракатлар келажакда бошқа давлатлар томонидан ҳам такрорланиши эҳтимоли бор ва бу глобал беқарорликни кучайтиради.
Операция ортида яширин келишувлар борми?
Ўзулкарга кўра, ташқаридан қараганда “мукаммал” кўринган ушбу амалиёт ички хиёнат ёки яширин келишувларсиз амалга ошиши қийин.
Бундай операция олдиндан пухта “тайёрланган”. Ичкаридан кимлардир сотиб олингани аниқ. Акс ҳолда АҚШ кучлари ҳеч қандай қаршиликсиз бундай натижага эриша олмас эди, — дейди у.
Наркотик баҳонами, асосий мақсад — нефтми?
Дональд Трамп Мадурони наркотрафик билан боғлаб келади. Аммо Ўзулкарнинг айтишича, халқаро тадқиқотлар бу айбловларни тасдиқламайди.
Минтақада наркотик ишлаб чиқариш ва контрабандасининг асосий маркази Коломбия ҳисобланади. Йирик картеллар айнан у ерда фаол. Демак, Венесуэлага босимнинг асл сабаби наркотик эмас. Бу шунчаки аралашув учун баҳона. Трамп “мақсадимиз нефть эмас” дейди, лекин амалда барча эътибор Венесуэла нефтига қаратилган, — дейди дипломат.
Халқаро тартиб емирилди
Ўзулкарнинг фикрича, Мадуронинг қўлга олиниши билан дунё муҳим бурилиш нуқтасига етиб келди.
Халқаро ҳуқуқ амалда барҳам топди. 1943 йилдан бери шаклланган тизим бугун ишламаяпти. Дунё уч йирик куч атрофида бўлинмоқда: АҚШ, Хитой ва Россия. Хитой ва Россия Евроосиёда яқинлашди, Осиё эса ички блоклашувга кетмоқда. НАТО ва Европа Иттифоқининг глобал куч бўлиш имконияти тобора камаймоқда. АҚШ эса барча қадамларни Хитойни жиловлаш учун ташламоқда, — дейди у.
Венесуэла нефти бозорларга қачон таъсир қилади?
Энергетика бўйича таҳлилчи Ҳасан Селим Ўзертем эса Венесуэла нефтининг АҚШ назоратига ўтиши дарҳол жаҳон бозорида кескин ўзгаришларга олиб келмаслигини таъкидлайди.
Қисқа муддатда таъсири чекланган бўлади. Венесуэла нефти йиллар давомида санкциялар остида эди, асосан Хитой билан савдо қилган. Нефть конлари Чавес давридаёқ миллийлаштирилган. Янги компаниялар кирса ҳам, ишлаб чиқариш дарҳол ошмайди, — дейди у.
Мутахассиснинг айтишича, Венесуэла нефти оғир нефть ҳисобланади ва уни қайта ишлаш мураккаб. Шу сабабли унинг бозорларга таъсири фақат узоқ муддатда сезилиши мумкин.
Мадуронинг қўлга олиниши нафақат Венесуэла, балки бутун дунё учун хавфли сигнал бўлди. Давлат раҳбарлари куч билан олиб кетиладиган, нефть ва геосиёсий манфаатлар устувор бўлган янги давр эшиги очилаётгандек. Бу жараён глобал хавфсизлик, халқаро ҳуқуқ ва энергия бозорларида узоқ муддатли беқарорликни келтириб чиқариши мумкин.
Журналист Жавоҳир Йўлдашов тайёрлади
