“Юрагимда сақлаганларим...” Ушбу саҳифа бугун мухлислар учун дарддош ва сирдошга айланди. Улар қалбида йиллар, ойлар давомида сақлаб келган кечинмаларини унга тўкиб солмоқда. Бу галги воқеа қаҳрамони навоийлик Санобар опанинг мактуби ҳам бунга яққол мисол...
Бу гапларни ҳеч қачон ўзингизга, юзингизга термилиб айта олмайман. Ўйлаб туриб, телефонда айтишимга ҳам кўзим етмаслигига амин бўлдим. Аммо бу тутган йўлим орқали дил сўзларим сизга етиб боришига ишончим комил. Чунки яқинда келганингизда ҳам ўша узоқ ва совуқ ўлкаларга “Даракчи”нинг етиб боришини, сизлар талашиб-тортишиб ўқишингизни айтгандингиз. Демак, менинг бу қалб нидоларимни албатта эшитасиз.
Дадаси, очиғини айтсам ўша мактаб даврларида сизни у қадар хушламаганман. Дугоналарим “Биздан икки синф юқорида ўқийдиган фалончи сени яхши кўрармиш”, деганида ҳам юзим буришгани рост. Лекин аёл зотининг қулоғи билан севиши чин экан. Сизнинг ўзимга бўлган меҳрингиз, муҳаббатингиз ҳақида ўзгалардан эшитавериб-эшитавериб юрагимда нимадир пайдо бўлаётганини сездим. Битта маҳалладан, бир жойдан бўлганимиз боис оилаларимиз бир-бири билан таниш, эрта бир куни совчи юборсангиз муаммо бўлмаслиги тайин эди. Яна яхши оиланинг фарзандисиз.
- Ўзи ҳам келишган йигит. Қара, ҳинд актёрларига ўхшайди. Лекин оппоққина. Ўзим эшитдим, синфидаги қизларидан икки-учтаси яхши кўриб, ўзлари осилиб юраркан. Лекин у парво қилмабди. Ҳаммага сени севишини айтибди...
Илгари ўзимни бунақа гапларни жини суймайдигандек тутган бўлсам, энди сукут билан эшитар, ҳатто бир-икки саволлар бериб дугоналаримнинг жиғига ҳам тегардим.
- Сенга масхара қилиш бўлса... Ўласан, шунақа кулишингни билса, юзингга қарамай кетади. Кейин бошқа қизлар бошини айлантиради. Cен қолаверасан, бармоғингни тишлаб! — деди қизлар.
Мен эса ўзимни бепарво тутишимни қўймадим. Мактабни битирганимдан сўнг мендан сўраб ҳам ўтирмай совчи юбордингиз. Лекин онам унамади. Ўша дамларда онам раҳматлининг кўнгли нималарнидир сезганмикан? Беш-олти марта келган совчилар қуруқ қайтаверишди.
- Қизим ёш. Энди мактабни битирди. Ҳали турмушга бермайман, — деб туриб олганди ота-онам атай қилгандек.
Совчиларнинг қуруқ қўл билан қайтаётганидан ичимда бир нима узилгандек бўларди. Ўша дамларда сизга нисбатан қалбимда нимадир аллакачон уйғонганига амин бўлдим. Дардимни ҳеч кимга айта олмас, сиз билан тақдир йўлларим боғланмаганидан ўкинардим.
- Онангга аста айтсанг бўлмайдими? Наҳотки, унда кўнглинг йўқ. Муҳаббатинг учун курашмайсанми? — деб қоларди ҳамма гапдан бохабар дугоналарим куйиниб.
- Ўзи курашсин! Мен нима қилай? Қўлимдан нима келади? — дердим ҳамон ўзимни парвойи фалак тутишга уриниб.
- Курашяпти-ку! Тинмай совчи юбораётган бўлса. Нима энди сени олиб қочсинми? Сенам рўйхушлик бермаган бўлсанг. Индамаганингга шунча марта совчи юборди. Агар юрагингни билса борми, совчиларини кетгани ҳам қўймасди...
- Юрагимда нима бор экан? — жаҳл қилдим охири бир куни ғуруримга текканидан.
- Бўлди қил, севишингни кўзларинг а йтиб турибди. У ҳам шунақа деркан доим. “Кўзлари менга севги изҳор қилиб бўлган, шунинг учун совчи юбордим”, деркан. Энди тан олақол...
Бошим эгилди. Тан олганимдан нима фойда? Барибир ота-онамга бир нима деёлмасам...
Бу орада сизнинг ота-онангиз раъйингизга ҳам қарамай бошқа қизникига совчиликка бораётгани ҳақида эшитдим. Ўша қизни кўчада кўриб қолганида рашкдан юрагим куйиб кул бўлай деди. Қизда зиғирча айб йўқлигини билсам-да, ёмон кўрдим. У бўлса, мени тўхтатиб гапирди:
- Санобар, мендан хафа бўлма. Совчиларга алоқам йўқ. Буни биласан, ўзинг ҳам. Ўйлама, сени севишини била туриб, унга тегмайман. Аммо билиб қўй, агар сенда кўнгли бўлмаганда эди, биринчи совчисигаёқ розилик берардим. У ҳар бир қиз орзу қиладиган йигит...
Бу гаплар юрагимда мудраб ётган муҳаббатни оловлантиргандек бўлди. Ўзимча, “Агар совчилар яна бир бор келса, ўзим онам билан гаплашаман”, дея бир тўхтамга келдим. Лекин сизнинг ота-онангиз энди бошқа эшикларни тақиллата бошлаганди. Чидолмадим. Бир дугонамдан маслаҳат сўрадим:
- Ота-онаси ҳам қийналиб кетди. Менимча, қишлоқ қизларининг ҳаммаси унинг дилини билади, тегмайди. Нима қилсам экан?
- Бошида онангга шипшишинг керак эди... — деди дугонам.
Шу суҳбатимиз сизнинг қулоғингизга етиб борган экан. Дарҳол ўша дугонамга хат тутқазибсиз. Ҳеч эсимдан чиқмайди. Унда тўртта сўз ёзилганди: “Совчилар яна боради, кураш!”
Шундай бўлди ҳам. Ота-онангиз яна эшигимизни қоқди. Онам менимча, аҳдингиз қаттиқлигини билди шекилли, мендан имо бўлмасданоқ розилик берди. Албатта, сиз буни менинг ҳаракатим деб тушундингиз ва янада меҳрингиз ортди.
Биз шу тарзда турмуш қурдик. Икки қиз, бир ўғилнинг ота-онасига айландик. Болаларимиз бўй етгунча ҳавас қилгулик оила эдик. Ишингиз ҳам, топиш-тутишингиз ҳам яхши эди. Давлат ишида ишлаб туриб, қўшимча даромат қилиш учун қишлоқлардан дарахт йиғиб келиб, бозорда сотардингиз. Албатта, бунда шерикларингиз ёрдам берарди. Яхшигина пул қоларди. Одамлардан арзонроққа олинган дарахтлар, бозорга боргунча қурилиш ашёсига айланиб, нархи қимматлашарди. Шунинг ортидан рўзғоримиз обод бўлди. Афсуки, бахтли ҳаётимизни барбод қилган ҳам шу эди. Чунки сиз ўша бегона қишлоқларда ишлаб юриб, ўзга аёлнинг тузоғига илиндингиз. Мен буни дарров билганман. Аёл юраги шунақа. Хиёнатни тез сезади. Лекин ишонгиси келмай, вақтни бой беради. Мен ҳам вақтни, сизни бой бердим. У сизни “сеҳрлаб” бўлганди.
- Бирам зерикарли бўлиб қоляпсан. Қарияпсанми? Камгапсан, эзилиб ҳамма нарсани ўйлайверасан, — деган гапларни айтадиган бўлдингиз.
- Қиз чиқариб, ўғил уйлантирадиган пайтимиз келяпти. Шунга яраша бўламиз-да, — дердим.
Илгари кексаларга хос фазилатларни қадрлардингиз. “Сен аввалдан доносан, вазминсан. Шу хислатларинг ёқади”, дедингиз. Энди бу фазилатлардан зерикмоқда эдингиз.
- Ташвишинг фақат рўзғор. Бир ўйнаб-кулишни ҳам билмайсан. Сен билан ўтирган одам зиқ бўлиб кетади.
- Шунчалар ҳам зерикарли бўласанми? Сал ўзгар...
Мана шу каби гапларни тез-тез эшита бошладим. Сиз мендан зерикаётгандингиз. Ҳар бир айтган сўзингиз юрагимга ҳанжар бўлиб санчилар, бир оғиз индамасдим. Сизга ёқиш учун қандай ўзгаришни ҳам билмасдим. Дардим ичимда эди.
Кейин ҳаммаси аён бўлди. Сизни тузоғига айлантирган аёл ёшгина, яна бунинг устига шўх экан. Бизнинг тилда “тайпишроқ”. Янаям тўғрироғи, ёшига ярашмаган қилиқлари кўп.
Ана шундай аёл сизни ўзи билан хорижга кетишга рози қилибди. Кутилмаганда йўлга отланиб қолдингиз. Бу пайтда мен ҳаммасини билардим. Ўзингиз тан ҳам олгандингиз:
- Ҳа, уни никоҳимга олдим. У билан ҳаёт бошқачароқ. Сизларни ташлаб қўймайман. Топганим сизларники, ўзим уникиман. Бирга кетяпман, ишлагани. У анчадан буён ўша ёқда ишлаб пул топиб келаркан. Пул деганига ишқивоз ҳам эмас...
- Майли. Буни болалар билмасин! Шунчаки “Ишлагани кетяпман денг”, — дедим доимгидек ўзимни бепарво тутишга уриниб.
Ўшанда юрагимдаги олов бутун вужудимни куйдириб юбормаганига ҳайрон қоламан. Топган бардошимдан ҳайратга тушаман. Бир оғиз ёмон гапирмабман-а!
Мендан кетаётганингиз, буни тан олганингиз, яна узоққа йўл олаётганингиз қанчалар азоб бўлганини тасаввур ҳам қила олмайсиз.
Бу изтироб, ғам уч йилга чўзилди. Сўзингиздан чиқдингиз. Бизни унутмадингиз, пулга зориқтирмадингиз. Мен сиз юборган пулларни ишлатмадим, йиғиб юрдим. Ҳунарим ортидан топганимга рўзғор тебратдим. Уч йил ўтиб бир аҳволда кириб келдингиз.
Дадаси, ўшандаги аҳволингизни кўриб ўзимни йиғидан зўрға тутиб қолгандим. Озиб, қоп-қора бўлиб кетгандингиз. Кайфиятсиз эканлигингиздан ўша аёл билан муносабатларингиз дарз кетганини билдим. Телефондаги суҳбатингиз янаям бу фикрим тўғрилигини исботлади.
- Сен билан ора очиқ. Ўша топганинг билан яшайвер. Телефон қилма, дедим-ку! — деганингизни эшитиб қолдим.
Қизариб кетдингиз.
- Бошқасини топиб олибди. Мендан ёшроқмиш у, — дедингиз ердан кўз узмай.
Эшитмаганга олдим. Сизнинг афтода аҳволингизни кўргим келмади. Аста-секин кўнглимга йўл топишга уриндингиз.
- Сен барибир бошқачасан. Вазминлигинг, кексаларга хос мулоҳазакорлигингга ошиқ бўлганманда ўзи, — дедингиз бир куни.
Бу гаплар қулоғимни тирнаб киргандек, сохта ва шунчаки мулозаматдек туюлди. “Зерикарлисан”, деган сўзингиз бу гапингиздан кўра ҳаққонийдек, табиийдек эшитилганди ўшанда.
Барибир ҳурматингизни жойига қўйишга, бошингизни эгмасликка ҳаракат қиламан. Аммо юрагимда қолган нимадир сизни ўзига яқин бўлгани қўймайди. Буни сизга айтолмайман, айтмайман.
Фарзандларингиз ёнида илгаригидек муносабат қиламан. Ёлғиз қолганимизда эса музга айланаман. Буларнинг ҳаммаси ихтиёримдан ташқарида.
- Кечира олмайсан-а? — дедингиз бир-икки бор.
Кечиришни истайман, дадаси. Лекин юрагим илимайди, музлаб, қотиб қолгандек.
Эҳтимол, мана шу муносабатим туфайли яна узоқларга кетишга жазм қилгандирсиз? Унинг ёнида эмаслигингизга, бошқа жойга кетганингизга ишонаман. Аммо ҳамон қалбим совуқ ва бўм-бўш.
Бунинг учун мендан хафа бўлманг, дадаси. Мен ҳеч қачон сизнинг обрўйингизга путур етказадиган, бошингизни эгадиган иш қилмайман. Одамлар, болаларимиз олдида мен ҳамон сизни жондан ортиқ кўрувчи Санобарман. Бундан кўнглингиз тўқ бўлсин!”
КАМИНА оққа кўчирди
