So‘nggi yarim asr davomida erkaklardagi o‘rtacha testosteron darajasi sezilarli darajada pasaygan. Olimlar bu holat erkaklar reproduktiv salomatligi bilan bog‘liq jiddiy tendensiya bo‘lishi mumkinligini bildirmoqda. Bu haqda The Guardian Yevropa inson reproduksiyasi va embriologiyasi jamiyati (ESHRE)ning Londonda bo‘lib o‘tgan yillik kongressida taqdim etilgan tadqiqot natijalariga tayanib xabar berdi.
Tadqiqotga ko‘ra, 1972–2019 yillar oralig‘ida erkaklarda umumiy testosteron darajasi o‘rtacha 54 foizga pasaygan. Mutaxassislar hisob-kitobiga ko‘ra, bu har yili o‘rtacha 1 foizdan ortiq kamayish kuzatilganini anglatadi. Tahlillar mazkur tendensiya 2000 yildan keyin yanada tezlashganini ko‘rsatgan.
Tadqiqot Isroil, AQSh, Braziliya, Finlyandiya va Daniyada o‘tkazilgan oltita uzoq muddatli kuzatuv natijalarini qamrab olgan. Unda 118,5 ming nafardan ortiq erkakning tibbiy ma’lumotlari tahlil qilingan.
Olimlar fikricha, testosteron darajasining pasayishiga semizlik va qandli diabetning kengayishi asosiy omillardan biri bo‘lishi mumkin. Ortiqcha tana vazni testosteronning estrogen gormoniga aylanishini kuchaytirib, uning miqdorini kamaytiradi.
Shu bilan birga, mutaxassislar endokrin tizimiga ta’sir qiluvchi kimyoviy moddalar, havo ifloslanishi, maishiy buyumlar tarkibidagi ayrim zararli birikmalar hamda iqlim o‘zgarishi kabi ekologik omillar ham bu jarayonga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ta’kidlamoqda. Biroq ushbu omillarning ta’sirini aniqlash uchun qo‘shimcha ilmiy izlanishlar talab etiladi.
Isroildagi Ivrith universiteti professori Hagay Levining ta’kidlashicha, erkaklar reproduktiv salomatligi umumiy sog‘liq holatining muhim ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lib, bu boradagi salbiy o‘zgarishlar jiddiy e’tibor talab qiladi.
Mutaxassislar testosteron sperma ishlab chiqarish, jinsiy mayl, mushak massasi, suyak mustahkamligi, kayfiyat, energiya darajasi va moddalar almashinuvida muhim o‘rin tutishini qayd etmoqda. Shu bois uning pasayishi nafaqat reproduktiv salomatlikka, balki insonning umumiy sog‘lig‘iga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Olimlar shuningdek, testosteron preparatlarini shifokor tavsiyasisiz qabul qilmaslikka chaqirgan. Ularga ko‘ra, bunday vositalar ayrim hollarda organizmning tabiiy sperma ishlab chiqarish jarayonini susaytirishi mumkin. Shuning uchun har qanday gormonal davolash mutaxassis nazorati ostida amalga oshirilishi lozim.
