Shu kunlarda ijtimoiy tarmoqlardagi O`zbekiston Respublikasi Konstitusiyaviy sudi va uning raisi vakolatlari muddati to`g`risida turli munosabatlar bildirilmoqda.
Sal avval O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining deputati Shuhrat Polvonov ushbu holat yuzasidan munosabat bildirgan edi. Ayni paytda O`zbekiston Respublikasi Konstitusiyaviy sudi Kotibiyatining rasmiy axboroti e`lon qilindi.
Birinchidan. Hozirgi kunda Konstitusiyaviy sudning tashkil etilishi va faoliyati 2017 yil 31 mayda qabul qilingan “O`zbekiston Respublikasining Konstitusiyaviy sudi to`g`risida”gi Konstitusiyaviy qonunga muvofiq tartibga solinadi. Qonunga muvofiq Konstitusiyaviy sud Konstitusiyaviy sudga ko`rib chiqish uchun qonunda belgilangan sub`ektlar tomonidan kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qilib kelmoqda. Qabul qilingan qarorlar haqida Konstitusiyaviy sudning rasmiy veb-saytidan ma`lumot olish mumkin.
Konstitusiyaviy sud tomonidan ko`riladigan ishlarning ko`pligi yoki kamligi Konstitusiyaviy sudga masala kiritish huquqiga ega bo`lgan sub`ektlarga bog`liqdir.
Keyingi to`rt yil ichida Yangi O`zbekiston ijtimoiy hayotini demokratlashtirga qaratilgan amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlar Konstitusiyaviy sudda ko`rib chiqish uchun masala kirituvchi sub`ektlar doirasini ham kengaytirib, ular qatoriga fuqarolar va yuridik shaxslarni ham qo`shishni taqozo etmoqda. Hozirgi kunda shunday o`zgarishlarni qonunchilikka kiritish masalasi yuzasidan qonun loyihasi tayyorlanib, O`zbekiston Respublikasi Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi (www.regulation.gov.uz) portali orqali keng jamoatchilikning fikri olindi va loyiha takomiliga etkazildi. O`ylaymizki, kelgusida Konstitusiyaviy sudga ko`rib chiqish uchun fuqarolar tomonidan masala kiritilishi Konstitusiyaviy sud tomonidan ko`rib chiqiladigan ishlarning sonini keskin oshiradi.
Ikkinchidan. Konstitusiyaviy qonunning 6-moddasiga muvofiq “Ayni bir shaxs ikki martadan ortiq Konstitusiyaviy sudning sudyasi etib saylanishi mumkin emas”. Bu qoida 2017 yil 1 iyundan boshlab saylangan sudyalarga nisbatan tatbiq qilinadi. Qonunga muvofiq sudyaning vakolat muddati besh yilni tashkil etadi.
Konstitusiyaviy qonun qabul qilingungacha amal qilgan Konstitusiyaviy sud to`g`risidagi qonunda Konstitusiyaviy sud sudyasining vakolatlari muddatiga nisbatan cheklov belgilanmagan.
Konstitusiyaviy qonunda Konstitusiyaviy sudning sudyasi lavozimida bo`lishning eng yuqori yoshi, qoida tariqasida, etmish yoshni tashkil etadi deb belgilangan. Qonunchilik texnikasiga muvofiq “qoida tariqasida” degan tushuncha umumiy talab bo`lib, ayrim paytda istisnoli holatlar bo`lishi mumkinligini anglatadi.
Uchinchidan. Qonunga ko`ra Konstitusiyaviy sud tarkibini shakllantirishda uchta sub`ekt ishtirok etadi. Ya`ni, Konstitusiviy sud O`zbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oliy Majlis Senati tomonidan Sudyalar oliy kengashi tavsiya etgan shaxslar orasidan saylanadi. Sudyalarni saylashda nomzodning ma`naviy fazilatlari, hayotiy tajribasi, bilimi va salohiyati e`tiborga olinadi.
Konstitusiyaviy sud raisi va uning o`rinbosari Konstitusiyaviy sud majlisida sudyalari orasidan saylanadi. Ya`ni, kim sudya, sud raisi yoki rais o`rinbosari bo`lib saylanishi bir yoki ikki kishining xohish-istagiga bog`liq emas.
O`zbekiston Respublikasi Konstitusiyaviy sudi to`g`risidagi qonunning asosiy qoidalari Germaniya, Fransiya, Rossiya kabi rivojlangan demokratik mamlakatlarning konstitusiyaviy sudlov to`g`risidagi qonunlariga mos keladi.
Xulosa qilib aytganda, O`zbekiston Respublikasi Konstitusiyaviy sudini tashkil etish va uning faoliyatida qonun buzilishi holatlari mavjud emas, deyiladi rasmiy axborotda.
