Gripp eng keng va tez tarqaladigan o`tkir yukumli kasallik bo`lib, deyarli dunyoning barcha mamlakatlarida uchraydi.
Sanitariya-epidemiologiya xizmati axborot xizmati xabar berishicha, gripp kasalligi ko`rsatrichlarini mavsumiy ko`tarilishi yilning noyabr - mart oylariga to`g`ri keladi.
Gripp kasalligiga barcha yoshdagilar moyil, ayniqsa zaif (nimjon, ya`ni immun xolati past) bolalar, keksa yoshdagi kishilar, xomilador ayollar hamda surunkali xastaliklari bo`lganlarda ya`ni immuniteti past kishilarda tez rivojlanadi va og`ir kechadi.
Gripp virusining A, V va S turlari mavjud.
Gripp virusining A, V va S turlari mavjud.
Kasallik manbai fakat bemor odam hisoblanadi. Kasallik atrofdagi sog`lom odamlargaasosanhavo-tomchi yo`li bilanbemoraksirganda, yo`talganda, gaplashgandatez yuqadi. Havoda saqlanib turgan gripp virusi sog`lom odamga tezda yuqadi. Kasallikning birinchi belgilari paydo bo`lgunga qadar bir necha soatdan 3 kungacha vaqt o`tadi. Kasallik to`satdan, o`tkir boshlanadi.
Gripp kasalligiga barcha yoshdagilar moyil, ayniqsa zaif (nimjon, ya`ni immun xolati past) bolalar, keksa yoshdagi kishilar, xomilador ayollar hamda surunkali xastaliklari bo`lganlarda ya`ni immuniteti past kishilarda tez rivojlanadi va og`ir kechadi.
Gripp nafas yo`llarini yallig`lanishi bilan boshlanib, keyinchanlik bemorda tana xarorati 38-40 darajagako`tarilishi, bosh va tomoq og`rishi, burun bitishi, burundan suyuklik ajralishi, yo`tal, mushaklarda og`riq, holsizlik, ishtahani buzilishi ba`zi hollarda qusish xolatlari kuzatiladi. Kasallik bemorlarda engil, o`rta va og`ir shakllarda kechadi. Kasallikning eng xafli asoratlari o`pka to`qimalarini yallig`lanishi pnevmoniya (zotiljam), meningit (miya pardasining yallig`lanishi), meningoensefalit (miya pardasini va moddasining yallig`lanishi), otit (o`rta quloqning yallig`lanishi, sinusit (burun yondosh bo`shliklarning yallig`lanishi), nefrit, pielonefrit (buyrakning yallig`lanishi). Shuning uchun ham, xalq orasida grippning o`zi emas, balki uning asoratlari yomon degan fikr bejiz aytilmagan. Ba`zida, ya`ni grippning engil shakllari bilan og`rigan bemorlar atrofdagilar uchun ko`proq xavf tug`diradi, chunki bunday bemorlar aksariyat hollarda uyida davolanmasdan, kasalligiga etarli darajada e`tibor bermay, oyokda o`tkazadilar. Ularni kasal holatida jamoat joylarda, barcha trasportlarda, o`qish va ish joylarda uchratish mumkin.
Grippni oldini olishda quyidagilar tavsiya etilmoqda :
- grippga qarshi emlanish
- mavsumga xos kiyinish
- o`z vaqtida ovkatlanish va dam olish
- xonalarni
- vaqti-vaqti bilan shamollatib turish va kunda namli tazolov ishlarini o`tkazish.
- ishlab chiqarish korxonalari, davolash profilaktika va o`quv muassasalari, bolalar va qariyalar uylari, tashkilot va idoralarda hamda turar joy binolarida issiqlik rejimiga rioya qilish barcha xonalarning issiqlik harorati 22 darajadan past bo`lmasligi
- kasallikni erta aniklash maksadida maktabgacha muassasalar, maktablarda kirish joylarida ertalabgi filtrni tashkil etishni va ertalabki filtrlar o`tkazilishiga e`tibor qaratilishini,
- gripp va o`tkir respirator kasalliklariga xos bo`lgan simptomlar aniqlangan shaxslarni jamoaga qo`ymaslikni;
- gripp va o`tkir respirator kasalliklariga gumon kilingan bolalarni izolyatorga joylashtirish xamda ota-onasiga va xududiy poliklinikaga xabar berishni;
- ertalabgi filtr ishini amalga oshiradigan gripp va o`tkir respirator kasalliklarga gumon kilinib izolyatorga yotkizilgan bemorlarni parvarish kiladigan xodimlarni respirator (nikoblar) bilan ta`minlanishini;
- o`kuv-tarbiya muassasalarida tanaffus paytida shamollatish rejimini tashkil kilishni;
- maktabgacha tarbiya muassasalarida xar kuni bolalarni kamida 2 marotaba toza xavoga sayrga chikarishni;
- barcha o`kuv-tarbiya muassasalarida sanitariya-targ`ibot ishlarini olib borishni
- uyushgan jamoalarda konsert zallari kinoteatr, o`quv va ish joylarda kuniga vaqti bilan 3-4 marotaba shamollatib turish, xonalarda dezinfeksiya moddalarini qo`llangan holda namli tozalov ishlarini olib borishdir
O`zingiz va atrofdagilar sog`lom bo`lishini xohlasangiz, gripp va o`tkir respirator kasalliklariga gumon qilinsa, darhol shifokorga murojat qiling va doimo quyidagilarga amal qiling:
- gripp va o`tkir respirator virusli infeksiya (O`RVI) bilan og`rigan barcha bemorlar isitma davrida albatta yotishi va shifokorni uyiga chaqirishni
- Kasallikni oyokda o`tkazmaslikni
- Shifokor maslahatlari va tavsiyalari asosida ish tutishni
- Agar bemor uy sharoitida davolansa, unga alohida xona, idish, sochiq, o`rin-ko`rpa ajratilib, kam harakat qilishni
- Bemorga qarayotganlar burun va og`izlarini respirator yoki dokali niqob bilan to`sishlari va qo`llarini tez-tez sovunlab yuvib turishlarini
- Bemor yotgan xonani tez-tez shamollatib, namli tazalov ishlarini amalga oshirishni
- Bemorlar ko`proq suyuqlik — quruq mevalar qaynatmasi, meva sharbatlarini ichirish hamda oson hazm bo`ladigan oqsil va vitaminlarga boy taomlarni iste`mol qilinishi tavsiya etiladi
- kasallangan davrda jamoat joylariga (ishxonaga, o`qishga, kinoteatlarga, konsert zallariga, yig`ilishlarga, mehmonga) bormaslikni
- yo`talganda va aksirganda og`iz-burninni ro`molcha bilan yopishni
- o`zboshimchalik bilan davolanish kasallikning og`ir asoratlarga olib kelishini unutmaslikni!
Kasallikni oldini olishda tanani chiniqtirish, badantarbiya bilan muntazam shug`ullanish, ochiq havoda yurish, o`z vaqtida ovkatlanish alohida ahamiyatga ega. Ko`prok sovuq kunlarda issiq kiyinish, albatta bosh kiyim kiyish, oyoqlarni issiq bo`lishi muhimdir. Kasallik avj olgan paytda (dekabr, yanvar, fevral) oylarida nafaqat epidemik jihatdan muxim bo`lgan korxonalar va tashkilotlar ishchi-xizmatchilariga balki barcha fuqoralarimizga niqob taqish tavsiya etiladi.
Kasallik qanday bo`lishidan qat`i nazar, inson salomatligi va turmush farovonligiga jiddiy putur etkazadi. Shu bois, sog`ligimizga bo`lgan mas`uliyatni chuqur his qilgan holda, mavsumiy kasalliklardan ehtiyot bo`laylik. Unutmang, kasallikni davolagandan ko`ra, uning oldini olgan afzal.
