Интернетда иқтисодчи Юлий Юсуповнинг “Ҳукуматни қандай қилиб самарадор қилиш керак” деган янги мақоласига Иқтисод фанлари доктори, ИСМИ бош илмий ходими Дмитрий Тростянский қуйидагича муносабат билдирди:
"Мақолада муаллиф давлатнинг бурчлари деб ўзи билган омилларни очиб беришга ҳаракат қилган. Давлат қонун доирасида ҳаракат қилади, аҳоли манфаатларини кўзлаб ишлайди, иқтисодиётни ривожлантириш учун энг қулай шарт-шароитларни яратади, бозорларда ўйин қоидаларининг самарали бўлишини таъминлайди, таълим ва соғлиқни сақлаш тизимининг самарали фаолиятини ташкил қилади, шунингдек баъзи бозор камчиликларини тузатади.
Шу билан бирга, Ўзбекистон ривожланаётган мамлакат эканлигини унутмаслик керак. Ривожланаётган ва ривожланган давлатлар ўртасидаги фарқ шундан иборатки, иқтисодиёт ва бизнес ривожланаётган давлатларда ривожланган давлатлардаги каби рақобатбардош эмас ва шунинг учун уларни йўналтирувчи давлат сиёсатисиз ривожлантириш деярли имконсиз.
Ривожланаётган мамлакатларда, одатда, иқтисодий мақсадлар ривожланганларга қараганда кенгроқдир. Буларга иқтисодий барқарорликни таъминлаш, мамлакатнинг ривожланиш мақсадларига эришиш ва вазифаларини адо этиш; иқтисодий жараёнларни тартибга солиш, иқтисодий фаолиятни рағбатлантириш, асосий тармоқларни ривожлантириш ва инфратузилмани тараққий топдириш; ижтимоий адолатни таъминлаш, жамиятнинг заиф қатламлари манфаатларини ҳимоя қилиш, соғлиқни сақлаш, таълим, уй-жой, жамоат транспортини қўллаб-қувватлаш кабилардан иборат.
Давлат кучли ва ҳар бир ишга қодир бўлиши керак, бунда муаллиф ҳақдир. Aммо бунинг учун мамлакатнинг ривожланишига тўсқинлик қиладиган муаммоларни ҳал қилиш учун функционал тайёр бўлиши лозим. Бунинг учун зарур ваколатларга эга бўлиши талаб этилади. Республикада иқтисодиётни, бизнесни ва аҳолини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш йўналишлари тизими ҳозирги ривожланиш босқичидаги вазифаларга мос келади.
Давлат дастурлари доирасида ташкил этилган корхоналар тўғрисида гапирганда, муаллиф “улар чекланган рақобат, улкан имтиёзлар ва/ёки давлатнинг инъекциялари билан мавжуд бўлиши ва фаолиятини давом эттириши мумкин” деб таъкидлайди. Aслида, шундай ҳам бўлиши мумкин, аммо бизнес-режалардаги хатолар, шунингдек, илгари қилинган ҳисоб-китобларни бузиш, жаҳон бозорида юзага келган ўзгаришлар ҳам истисно қилинмайди.
Инвестициялар фойдаланишга топширилган биринчи кундан бошлаб, кутилган натижаларга жавоб бермайдиган ҳолатлар мавжуд дейилган фикрга қўшилиш мумкин. Aммо бундай ҳолатлар жуда камдан-кам учрайди ва улар табиийки лойиҳавий қувватига етгунча ва охир-оқибат қиймат занжирига қўшилгунга қадар давлат томонидан кўпинча қўллаб-қувватланади.
Муаллифнинг “бизнинг давлат бошқарув тизимимиз совет давридан бери деярли ислоҳ қилинмаган” деган постуласи, айниқса, ўтиш даврининг бошиданоқ иқтисодий таҳлилларда иштирок этган киши томонидан айтилган гапларни чалкаштириб юборади.
Aйнан мана шу давр талабларидан келиб чиққан ҳолда давлат бошқаруви тизимида ислоҳотларнинг янги босқичини бошлашга туртки берадиган зарурат пайдо бўлди. 2017 йилдан бошлаб иқтисодиётни ва ижтимоий ҳаётни эркинлаштириш томон давлат сиёсатининг деярли барча йўналишларини ислоҳ қилиш бўйича туб чора-тадбирлар кўрилди. Ўзбекистон Республикасида маъмурий ислоҳотлар концепцияси қабул қилинди.
Шу нуқтаи назардан, давлат хизматларини кўрсатиш марказларини яратиш амалиётларини кўриб чиқиш мумкин. Фуқароларнинг ўзлари, бундай марказларнинг фаолияти уларга қанчалик ёрдам берганини, вақт, асаб ва кучни сарф қилмасдан керакли ҳужжатлар ва материалларни олиш осонлашдими-йўқми, ҳалоллик билан баҳолайдилар. Aммо бу ерда икки томон, халқ ва давлат ўзаро муносабатда бўлган фуқароларга нисбатан давлатнинг аксинча эмас, балки давлат халққа хизмат қилиши кераклиги тамойилига асосланган ҳақиқий ўзгариш сезилади.
Бошқа томондан, сўнгги йилларда давлат дастурлари ва концептуал ҳужжатларни ишлаб чиқишдаги реал ўзгаришларни пайқаш қийин эмас. Ушбу ҳужжатларнинг лойиҳалари regulation.gov.uz порталида очиқ кириш учун тақдим этилади ва кенг жамоатчилик иштирокида муҳокама қилинади, бу эса уларнинг ишлаб чиқариш сифатини оширишга ёрдам беради. Бироқ, муаллифнинг ўзи бу ишда фаол иштирок этган бўлиб, у валюта сиёсатининг либераллаштирилишини олқишламоқда, янги Солиқ кодексида киритилган янги солиқ сиёсати концепциясини ишлаб чиқиш ва илгари суришда иштирок этганини айтади.
Сўнгги пайтларда мамлакатда жуда кўп ишлар қилинди, аммо уларни глобал ўзгаришлар деб бўлмайди, аммо аҳоли учун уларнинг аҳамияти катта. Шундай қилиб, рўйхатдан ўтиш билан боғлиқ муаммолар бартараф этилиши муносабати билан, бугунги кунда тошкентлик тадбиркор Aндижон ва Бухородаги ҳамкасблари билан осонликча Тошкентда ўз бизнесини очиши мумкин. Шунингдек, болалар меҳнати йўқ қилиниши муносабати билан болалар ўзларининг ўқишларига эътибор қаратишлари мумкин. Бу, албатта, уларнинг келажагига ижобий таъсир қилади.
Муаллиф амалга оширилаётган ислоҳотлардан хабардор бўлганлиги сабабли, ундан ўзининг маҳаллий тажрибаси, амалга оширилаётган ислоҳотларда юзага келаётган қийинчиликлар ва бу қийинчиликларни бартараф қилиш бўйича конструктив таклифларни кутиш мумкин. Аммо давлат бошқарув тизимида барча амалдорларни алмаштиришни таклиф қилиш тўғри эмас. Бу фикрни утопия дейиш мумкин.
Пандемия муносабати билан ҳукуматнинг устувор вазифалари ҳаётни сақлаб қолиш, озиқ-овқат ва зарур дори-дармонлар билан таъминлаш, карантин чекловлари шароитида барча тармоқларнинг ишини йўлга қўйиш, аҳолининг энг заиф қатламларига ижтимоий ёрдам кўрсатишдан иборат эди.
Умуман олганда, мақолада иқтисодий бошқарув шакллари ва усулларига оид ҳеч қандай оқилона таклифлар берилмаган. Мақоланинг охирида муаллифнинг асосий аргументи келтирилган. У ҳукумат тузилмасида режаларнинг барчаси аниқ эмаслиги ва шу жиҳатдан туб ўзгаришларни амалга ошириш зарурлигини таъкидлайди.
Таҳлиллар шуни кўрсатдики, лойиҳа ҳудудида қишлоқ хўжалиги экинлари, хусусан, деҳқон хўжаликларида мевалар 312 фоизга, фермер хўжаликларида 283 фоизга, узум ҳосили 125 фоизга ошди. Лойиҳа ҳудудидаги аҳоли пунктини сув босиши ҳам 80% га, 64,7 дан 13,1% га камайди. 583 минг киши лойиҳадан тўғридан-тўғри фойда олувчилар бўлиб, уларнинг 49 фоизини аёллар ташкил этади
Иқтисодий сиёсатнинг самарадорлиги ёки самарасизлиги ҳақида гапирганда, кўпроқ объектив мезонлар ва сигналларга таяниш яхшироқдир. Муаллиф оддий фактларни инобатга олмайди: Жаҳон банкининг “Доинг Бусинесс” ҳисоботида, Ўзбекистон 4 йил ичида 18 поғонага кўтарилиб, 2020 йилда ишбилармонлик муҳитини яхшилашда энг юқори кўрсаткични кўрсатган 20 мамлакат қаторига кирди. The Economist журнали эътирофига эътибор бермайди. Журнал Ўзбекистонни 2019 йилда Йил мамлакати деб эълон қилди. Худди шу йили Transparency International.нингкоррупцияни идрок этиш рейтингида Ўзбекистон дарҳол 5 поғонага кўтарилди ва 2017 йилда ЕБРР Ўзбекистондаги фаолиятини қайта бошлади.
Сўз эркинлиги янги Ўзбекистоннинг ажралмас қисмидир. Кўп муаммолар мавжудлигини инкор этиш ёрдам бермайди ва бир томонлама мақташ ёки танқид қилиш ҳам вазиятни оғирлаштиради ҳамда ислоҳотларни секинлаштиради. Бизнинг вазифамиз - ташхис қўйиш ва аниқ ечимларни топиш, бу дегани демографик ёки утопик эмас".
