Бу ёндашув ҳукуматнинг 2025 йил 31 март куни қабул қилган қарорида белгиланди ва у мамлакат энергетика тизимида муҳим бурилиш босқичини бошлаб бермоқда.
Маълумот ўрнида: Ушбу қарор ортида турган асосий мантиқ — нархларни босқичма-босқич ва изчил равишда ошириб бориш орқали ресурслардан оқилона фойдаланишни шакллантириш, энергетика тизимини иқтисодий барқарорлик сари йўналтиришдир.
Янги тарифлар қандай бўлади?
Янги тизимга кўра, электр қувватининг ижтимоий нормаси бўйича ўзгаришлар киритилади. Илгари бир ойлик ижтимоий норма 200 кВт/соат этиб белгиланганди. Эндиликда эса 201 дан 500 кВт/соатгача бўлган сарф учун алоҳида тариф жорий қилинади.
Оддий истеъмолчилар учун 1 кВт/соат энергия 800 сўм, бу олдинги режалаштирилган 1000 сўмдан арзонроқ. Кўп қаватли уйларда яшовчилар ва электр плитаси ишлатиладиган хонадонлар учун 1 кВт/соат энергия 400 сўм бўлади.
Бундай ёндашув билан ҳукумат аҳолининг ҳаддан ортиқ энергия сарфини камайтиришга даъват қилмоқда.
Газ нархлари ҳам кўтарилади
Жорий йилнинг 1 майидан бошлаб табиий газнинг нархи янгиланади:
— 1 куб метр газ учун нарх 650 сўмдан 1000 сўмга оширилади.
— Қиш мавсумида истеъмол нормаси 100 дан 500 куб метрга кўтарилади.
Бу ўзгаришлар давлат томонидан газ таъминоти барқарорлигини таъминлаш ва зарур сармояларни жалб қилиш мақсадида амалга оширилмоқда.
Ҳукумат позицияси: Нарх ошса ҳам, субсидиялар сақланади
Нархларнинг оширилиши ижтимоий қатламлар учун оғир бўлиши мумкинлигини англаган ҳукумат субсидия сиёсатини сақлаб қолмоқда.
2025 йилда энергетика соҳасига 12,3 триллион сўм субсидия ажратилиши белгиланган.Бу ёндашув ижтимоий ҳимоя принципларига содиқликни англатади.
Субсидиялар камида 2028 йилгача давом эттирилади ва шу муддат давомида энергетика тизимида бозор механизмлари тўлиқ шакллантирилиши режалаштирилган.
Уч йиллик барқарор нарх режасидан – йиллик индексацияга
Илгари электр ва газ нархлари 2026 йилдан бошлаб камида уч йил давомида ўзгармаслиги режалаштирилган эди. Аммо ҳозирда ёндашув ўзгарди. Энди нархлар ҳар йили инфляцияга қараб янгиланади, лекин 10 фоиздан ошмайди. Ҳукуматга кўра, бу қарор иқтисодий барқарорлик ва шаффофликни таъминлашга қаратилган.
Президент аралашуви: Тарифларнинг кучга кириши сурилди
Президентнинг топшириғи билан тарифларнинг кучга кириш вақти 1 апрелдан 1 майга сурилди. Бу ўзгариш аҳолига янгича тизимни тушуниш, унга мослашиш ва бюджетини қайта режалаштириш имконини беради. Шунингдек, бу ҳукуматнинг иқтисодий қарорлар қабул қилинаётганда ижтимоий омилларни ҳам ҳисобга олаётганини кўрсатади.
Ўтган йилги ўзгаришлар: Бугунги қарорлар учун асос бўлдими?
Эслатиб ўтамиз, нархлар босқичма-босқич ошириш ёндашуви 2023 йилнинг май ойида бошланган эди. Дастлаб электр энергияси нархи 295 сўмдан 450 сўмга (яъни +52,5 фоизга) оширилган. Табиий газ нархи эса 380 сўмдан 650 сўмга (+71 фоизга) кўтарилган эди.
Бугунги қарорлар ҳам айнан ўша босқичли ислоҳотларнинг давомидир. Ҳукумат эндиликда узоқ муддатли стратегияни танлаб, тизимни мустаҳкамлашга бел боғлаган.
Ижтимоий тармоқ фаоллари қандай муносабат билдирди?
Мавзу интернет фойдаланувчилари орасида ҳам муҳокамаларга сабаб бўлди. Жумладан, иқтисодчи ва блогер Отабек Бакиров янги тариф тизимини кескин танқид остига олди.
“Тарифлар оширилишининг давом этиши бу энергетика ислоҳоти деб ном олган жараёнлар маъно-мазмунини буткул йўқотганидан дарак беради. Ўзбек иқтисодиёти ўзи бусиз ҳам юқори бўлмаган рақобатбардошлилигини йўқотишда давом этаверади”, — дейди Отабек Бакиров
“Эндиликда тарифлар эркин бозорга ўтишдан аввалги кўприк эмас, самарасиз ва қимматлаштирилган лойиҳалар учун товон, тинимсиз ўсаётган қарзларга хизмат кўрсатиш учун аҳоли ва бизнес чўнтагидан маблағларни суғуриб олинадиган воситага айланиб қолди,” — дея қўшимча қилган у.
Энергетика соҳасидаги нархларнинг йилма-йил янгиланиб бориши — бу шунчаки иқтисодий қарор эмас. Бу бир томондан, аҳолига ресурсларни тежашга ўргатиш бўлса, бошқа томондан, энергетика тизимини молиявий жиҳатдан соғломлаштириш, инвестициялар учун очиқлик яратишга хизмат қилади.
Аммо бу ўзгаришлар фонида аҳолининг ҳақиқий даромадлари, ижтимоий ҳимояси, субсидиялар каби нозик жиҳатлар ҳам инобатга олинаётгани муҳим жиҳат сифатида қолмоқда.
Келгуси йилларда бу қарорлар энергетика тизимини барқарор ва мустаҳкам қилишда қандай роль ўйнайди, буни вақт кўрсатади.
