Bu kun ham qayg‘u, ham quvonch bilan esga olinadigan sana hisoblanadi. Insoniyat fashizm balosidan qutulgani va ozodligini saqlab qolganiga shukrona bildiramiz. Lekni bu urushda millionlab begunoh qurbonlar va yo‘qotishlar berilgani uchun qalbimiz g‘amgin bo‘ladi.
Ikkinchi jahon urushida O‘zbekistondan qariyb 2 millionga yaqin inson frontga jo‘natilgan. O‘sha paytda respublika aholisi taxminan 6,5 million nafar edi. Demak, deyarli har bir oila urushning og‘ir azobini his qilgan. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 1 million 951 ming nafar o‘zbekistonlik frontga yo‘l olgan, 538 mingdan ortiq o‘zbekistonlik jang maydonlarida halok bo‘lgan, 158 mingdan ziyod inson bedarak yo‘qolgan, yuz minglab yurtdoshlarimiz og‘ir yaralangan holda, nogiron bo‘lib qaytgan.
O‘zbekiston nafaqat frontga askar yubordi, balki butun Sovet Ittifoqi uchun muhim front ortiga aylandi. Urush yillarida respublikada 280 dan ortiq yangi sanoat korxonalari tashkil etildi. Bu yerda samolyotlar, aviamotorlar, minalar, snaryadlar, granatalar, parashyutlar va boshqa harbiy mahsulotlar ishlab chiqarildi. Faqatgina urush yillarining o‘zida frontga 2 mingdan ziyod samolyot, 17 ming aviadvigatel, millionlab o‘q-dori va harbiy jihozlar yuborilgan.
O‘zbekiston xalqi front uchun oziq-ovqat va kiyim-kechak ham yetkazib berdi. Mintaqadagi kolxoz va zavod-fabrikalar kechayu kunduz ishlab, frontga yuz minglab tonna don, go‘sht, quruq meva, paxta mahsulotlari, issiq kiyimlar va boshqa strategik mahsulotlar jo‘natgan. Oddiy insonlar hatto o‘zining oxirgi nonu ozug‘ini ham front uchun ayamagan.
Urush yillarida O‘zbekiston mehr va insonparvarlik timsoliga ham aylandi. Respublikaga 1,5 milliondan ortiq evakuatsiya qilingan aholi qabul qilindi. Ular orasida 200–250 ming atrofida yetim bolalar bor edi. O‘zbek oilalari bu bolalarni o‘z farzandidek bag‘riga oldi, ularni ochlik va o‘limdan saqlab qoldi. O‘zbek oilalari ularni o‘z farzandidek bag‘riga bosdi, tarbiyaladi va ulg‘aytirdi. Bu voqealar xalqimiz mehr-oqibati va bag‘rikengligining yorqin namunasi sifatida tarixda qolgan. Bu insoniylik namunasi bugun ham tarixning eng yorug‘ sahifalaridan biri sifatida tilga olinadi.
Yurtdoshlarimizning frontdagi jasorati ham yuqori baholangan. O‘zbekistonlik jangchilar Moskva, Stalingrad, Kursk, Berlin kabi hal qiluvchi janglarda qahramonlik ko‘rsatishdi. Yuz minglab o‘zbekistonlik jangchilar orden va medallar bilan taqdirlangan. 300 ga yaqin yurtdoshimiz Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo‘lgan. Minglab o‘zbekistonliklar orden va medallar bilan taqdirlangan. Ular Moskvadan Berlingacha bo‘lgan og‘ir janglarda matonat ko‘rsatgan.
Bugungi kunda O‘zbekistonda Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va ularga tenglashtirilgan 60 nafar shaxs yashamoqda. Ularning faqat kichik qismi bevosita frontda jang harakatlarida ishtirok etgan frontoviklar hisoblanadi.
Veteranlarning katta qismi Toshkent shahrida (28 nafar) va Toshkent viloyatida (11 nafar) istiqomat qiladi. Farg‘ona viloyatida esa 5 nafar veteran yashaydi.
Ko‘plab veteranlar 100 yoshdan oshgan (2025 yilda eng keksa veteran 114 yoshda bo‘lgan).
Ushbu qutlug‘ sana har yili yurtimizda munosib tarzda nishonlanadi. Bu yil ham O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «9 may — Xotira va qadrlash kuniga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori (2026 yil 16 apreldagi PQ–139-son) qabul qilindi.
Qaror bilan ushbu sanaga bag‘ishlangan tadbirlarni tayyorlash va o‘tkazish dasturi tasdiqlandi. Tadbirlar «Burch, jasorat, matonat!» shiori ostida o‘tkaziladi. Unda ma’naviy-ma’rifiy uchrashuvlar, «uch avlod uchrashuvi», ko‘rgazmalar hamda ommaviy sport musobaqalari tashkil etiladi.
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va mehnat fronti faxriylari, shuningdek, mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chog‘ida halok bo‘lgan harbiy xizmatchilar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari oilalariga moddiy va ma’naviy ko‘mak ko‘rsatiladi.
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va mehnat fronti faxriylariga ularning xohishiga ko‘ra bir nafar hamroh bilan respublika sanatoriyalariga bepul yo‘llanma berilishi ta’minlanadi.
Bugun biz urush qatnashchilari, mehnat fronti fidoyilari va halok bo‘lgan ajdodlarimiz xotirasi oldida ta’zim qilamiz. O‘tganlarning oxirati obod bo‘lishini Yaratgandan so‘rab duo qilamiz. Nazarimizda, jangchi ajdodlarimiz qoldirgan eng asosiy saboq – tinchlikning qadriga etish, yurt osoyishtaligini asrash va inson hayotini eng oliy qadriyat deb bilishdir. Hech qachon urush bo‘lmasin, yurtimiz osmoni doimo musaffo bo‘lsin!
Abulfayz Sayidasqarov
