МУҲОКАМАЛАР МАРКАЗИДАГИ БУ МАСАЛАГА ДЕПУТАТ РАСУЛ КУШЕРБАЕВ ЎЗ САФДОШЛАРИНИ БЕФАРҚ БЎЛМАСЛИККА ЧАҚИРДИ, МАСЪУЛЛАРНИНГ МУНОСАБАТИ ҚАНДАЙ?
Шу кунларда ижтимоий тармоқлар, сайтлар ва одамлар орасида “пенсия ёши эркакларга 62, аёлларга 58 ёш этиб ўзгартирилар экан...” деган хавотирли муносабатлар “болалаган”. Аслида-чи? Бу борада мутахассислардан ойдинлик киритишга ҳаракат қилдик.
Ёдингизда бўлса, 2018 йилда Молия вазирлиги ҳузуридаги Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси томонидан “Давлат пенсия таъминоти тизимини такомиллаштириш концепцияси” лойиҳасида ишловчи пенсионерларга ҳам иш ҳақи, ҳам пенсиясини юз фоиз олиш, пенсия ҳисобланаётганда даромадидан энг кам иш ҳақининг 8 баробаридан 10 баробаригача кўтариш ва пенсия ёши чегарасини кўтариш таклифи киритилганди. Аниқроғи, пенсия ёшини эркакларга 62 ёш ва аёлларга 58 ёш этиб белгилашга ва бу кўрсаткичга эришиш учун 2022 йилдан бошлаб ҳар йили 6 ойга ошириб боришни таклиф қилган. 2028 йилгача эса мазкур таклиф тўлиқ амалда ифодасини топиши мумкинлиги маълум қилинганди. Ушбу белгиланган ёшда аёллар 20 йил иш стажи, эркаклар 25 йил иш стажига эга бўлганда пенсияга чиқиши кўзда тутилган. Агар, мабодо талаб қилинган стажга яна қўшимча 10 йил ишлаган бўлса, яъни аёллар 30 йил, эркаклар 35 йил стажга эга бўлса, улар амалдаги каби 55-60 ёшида ҳам пенсияга чиқишлари мумкин, деган таклиф ҳам йўқ эмасди. Бироқ Президентимиз томонидан мазкур таклифлардан ишлаётган пенсионерларнинг барчаси 100 фоиз пенсия олиши ва пенсия ҳисобланаётганда даромадидан энг кам иш ҳақининг 8 баробаридан 10 баробаригача кўтариш таклифидан фарқли ўлароқ пенсия ёшининг оширилиши маъқулланмаган эди.
Тарқалаётган хабарларга кўра эса айнан давлат раҳбари томонидан маъқулланмаган пенсия ёшини ошириш таклифи яна илгари сурилмоқда. Боз устига, тарқатилган маълумотларда шу йилнинг апрель ойига қадар эълон қилиниши кутилаётган Ўзбекистон давлат пенсия тизимини ривожлантириш ва янгилаш бўйича концепция лойиҳасида яна тақдим этилаётган мазкур таклиф бирдан барчага татбиқ этилмаслиги ҳақида ҳам муносабатлар билдирилган...
“ПЕНСИЯ ЁШИНИНГ УЗАЙТИРИЛИШИ ЮЗ МИНГЛАБ ИШСИЗ ЁШЛАР "АРМИЯСИ"НИ ПАЙДО ҚИЛАДИ”
Пенсия ёши ўзгариши ҳақидаги гап-сўзлар “болалаган” бир вақтда депутат Расул КУШЕРБАЕВ мазкур масалага бефарқ бўлмади. Депутат телеграмдаги шахсий саҳифасида бу мавзуга ўз муносабатини билдирди...
— Ишсизлик ёшларнинг синишига ва ўзи истамаган бошқа йўлни танлашига сабаб бўлади. Алам қиладигани эса унинг бу аҳволга тушишига иш жойи тайин, умрини яхши яшаб ўтказаётган “қариялар” замин яратиб берса. Бундан баттари бўлмаса керак.
Пенсия жамғармаси масъулларининг “инновацион” ҳисоб-китоблари асосида ишлаб чиқаётган концепцияси доирасида пенсия ёшини ошириш бўйи ча оммага сингдира ётган ғоясини кўриб одам шундай хулосага келяпти: ёшини яшаб бўлган қария лар ёшларни ишсиз қолдирмоқчи!
Амалда ҳозир эр каклар учун пенсия ёши 60, аёллар учун 55 ёшни ташкил этади. Энди буни эркакларга 62 ёш, аёлларга 58 ёш қилишмоқчи. Агар пенсия ёшини бир ёшга оширсак, бу ўртача бир йилда пенсионерлар ҳисобига бўшаши мумкин бўлган 200 мингдан 250 мингтагача иш ўрнининг бўшамаслиги ва меҳнат бозорига кириб келган ёшларнинг унга эгалик қила олмаслигига сабаб бўларкан. Бир йилда мамлакатимиз меҳнат бозорига ўртача 600 минг ёшлар кириб келаётганини ҳисобга олсак, иш ўрни бўшамаслиги оқибатида бир неча йилда қанча юз минглаб ёшлардан иборат қўшимча ишсизлар “армияси” пайдо бўлади? Улар нима қилади, омади келгани бизнесга, омади келмагани эса ўзини четга уриши аниқ. Қарияларни тинмай ишлатишни ўйлаётган мутахассисларимиз масаланинг бу томонига эътибор бермаган кўринади.
Энг қизиғи, бизнинг жаноб Пенсия жамғармаси масъуллари бераётган баёнотларида ишончларининг юқорилигидан, улар аллақачон парламент розилигисиз ҳам пенсия ёшини ошириш масаласини ҳал этиб қўйиш ган кўринади. Улар Конституция ва қонунларга мувофиқ, қонунларни, шу жумладан пенсия ёшини ўзгартиришни қабул қилиш ваколати парламентда эканлигини ё билишмайди ё писанд қилмоқчи эмасдек. Аслида бу уларнинг таклифи холос-ку. Парламент буни қабул қилмаслиги мумкин. Ҳеч бўлмаса “биз пенсия ёшини ўзгартиришни таклиф қиляпмиз”, деса ҳам майли эди. Ҳар қалай якуний қарорни қабул қилиш халқнинг олий вакиллик органи бўлган парламентнинг иши эканлигини англатарди. Бироқ давлат раҳбари даражасида ҳукуматнинг парламент олдидаги ҳисобдорлигини ошириш, парламентни "халқ уйи"га айлантириш вазифаси қўйилган бир вақтда бундай баёнотлар ҳали ҳам кучнинг бир векторда йиғилиб қолганидан ҳаволаниб юрган Пенсия жамғармаси кабиларнинг парламент, халқ билан ҳисоблашишга хоҳиши йўқлигини кўрсатмоқда.
Бироқ шуни унутмангки, токи қишлоқларда пенсия ёшига етиб боришини кутаётган қариялар, ишга жойлашишни орзу қилаётган юз минглаб ёшларнинг розилиги олинмагунча, кўришга кўз отишга ўқингиз йўқ депутатларнинг тасдиғидан ўтмагунча пенсия ёшини ўзгартиришни бориб сувга айтинг. Сиз қариялар ва ёшларни ўйламасангиз, биз ўйлаймиз. Чунки улар бизга ишонган, бизга овоз берган.
Сўзим сўнгида пенсионерлар ва ёшлар манфаатларини ҳимоя қилишни дастурларига киритиб, ваъда берган партиялар вакилларига ҳам масалага бефарқ бўлмасликларини сўрардим.
БУ ҚАНЧАЛИК РОСТ?
Мазкур саволга жавоб олиш мақсадида Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасининг ижро этувчи аппарати бўлим бошлиғи ўринбосари Фаррух СУЛАЙМОНОВга мурожаат қилдик...
Президентимиз томонидан 2019 йил 21 ноябрда аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш соҳасидаги устувор вазифалар муҳокамасига бағишланган йиғилишда тизим билан боғлиқ муаммолар сақланиб қолинганлиги ҳам айтиб ўтилганди. Шу боис Молия вазирлиги Жаҳон банки ва нуфузли молия ташкилотлари экспертлари билан ҳамкорликда пенсия тизимини ислоҳ қилиш концепциясини ишлаб чиқиш бўйича топшириқлар берилди.
Юқоридаги топшириқлар ижросини таъминлаш мақсадида Пенсия жамғармаси томонидан мамлакатимиз пенсия таъминоти тизими тўлиқ таҳлил қилинмоқда, чет эл тажрибалари ўрганиб чиқилмоқда. Бунда Пенсия жамғармасига вазирлик ва идораларнинг тажрибали мутахассислари кўмак бериб келмоқдалар.
Президентимизнинг 2019 йил 8 январдаги “Иқтисодиётни янада ривожлантириш ва иқтисодий сиёсат самарадорлигини оширишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5614-сон Фармонига асосан, Давлат пенсия тизимини ислоҳ қилиш Концепцияси ишлаб чиқилиши белгиланган. Шунингдек, “Ислоҳотлар йўл харитаси”ни ижро этиш давомида ишлаб чиқиладиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини идоравий кўламда ва кенг жамоатчилик иштирокида ҳар томонлама муҳокама қилинишини таъминлаш белгиланган.
Муҳокамага қўйилиши режалаштирилган мазкур Концепцияда назарда тутилган таклифлар ҳақида ҳозирдан бирор маълумот айтиш мақсадга мувофиқ эмас. Аммо таъкидлаш керакки, мазкур Концепцияда илгари сурилган таклифлар муҳокамасида фуқаролар ва жамоатчилик бевосита иштирок этиши ва ўз таклиф ҳамда эътирозларини билдиришлари мумкин. Барча таклиф ва мулоҳазалар кўриб чиқилади ҳамда тегишли тартибда ҳисоб-китоблар ва таҳлиллар қилинади.
Конституциямизнинг 78-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикасининг қонунларини қабул қилиш, уларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш Олий Мажлиснинг Қонунчилик палатаси ва Сенатнинг биргаликдаги ваколатларига киради. Яқинда бўлиб ўтган сайловларда биз ўз вакилларимизни (депутат ва сенаторлар) сайладик. Улар қонун лойиҳаларини кўришда сайловчиларнинг манфаатларини кўзлайдилар.
Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқилган Концепция ёки Қонун лойиҳаси халқ муҳокамасига қўйилади.
Қонун Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилиниб, Сенат томонидан маъқулланиб, Президентимиз томонидан имзолангач ва қонунда белгиланган тартибда расмий нашрларда эълон қилингачгина юридик кучга эга бўлади.
МАЪЛУМОТ УЧУН
Пенсиялар “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги амалдаги қонунга риоя қилган ҳолда тайинланади ва тўланади. Мазкур Қонуннинг 7-моддасига асосан, ёшга доир пенсия олиш ҳуқуқига эркаклар 60 ёшга тўлганда ва иш стажи 20 йил бўлганда эга бўлади.
Садоқат АЛЛАБЕРГАНОВА тайёрлади
