Эроннинг собиқ олий раҳбари марҳум Оятуллоҳ Али Хоманаийнинг АҚШ ва Исроил зарбаларида ҳалок бўлишидан бир ҳафта ўтмай, мамлакат янги олий раҳбарини эълон қилди. Экспертлар ва руҳонийлар Мўжтаба Хоминаийни отасининг вориси сифатида танлади. У энди 47 йиллик Ислом Республикаси тарихидаги энг оғир инқироз даврида мамлакатни бошқаради.
Мўжтаба Хоминаий ким?
Мўжтаба Хоминаий ҳеч қачон сайловларда иштирок этмаган ва халқ овози билан танланмаган. Аммо у анчадан йиллар давомида отасининг ички доираларида муҳим фигура бўлиб, айниқса Ислом Инқилобий Қўриқчилари Корпусига (ИРГC) яқин алоқаларни ривожлантирган. Сўнгги йилларда у кўплаб экспертлар томонидан отасининг табиий вориси сифатида кўрилган.
“Аl Jazeera” журналисти Али Ҳашем Мўжтаба Хоминаийни “отасининг дарвозабони” деб таърифлайди. “У АҚШ ва Исроил билан муносабатда отасининг позицияларини давом эттиради. Шунинг учун биз кескин, қарама-қарши сиёсат юритадиган лидерни кутяпмиз. Юмшоқлик кутилмайди”, – дейди Ҳашем. Шу билан бирга у, агар Можтаба Хомейний урушдан кейин тирик қолса, Эрон учун янги сиёсий йўллар очилиши мумкинлигини қўшимча қилади.
Экспертлар мажлиси ва номзод танлови
Эроннинг 88 аъзодан иборат Экспертлар Мажлиси мамлакат олий раҳбарини танлаш ҳуқуқига эга. Мажлис аъзолари Мўжтаба Хоминаий номзоди бўйича кўпчилик фикрга келган, бироқ расмий эълонни кечиктириб келган. Бир аъзо: “Имом Хомейни ва шаҳид Имом Хомейний йўли танланди. Хомейний номи давом этади”, – деган эди.
Оятуллоҳ Али Хоманаий 37 йил давомида Эронни бошқарган, 1979 йилги инқилоб етакчиси Руҳуллоҳ Хоманаийдан кейин ҳокимиятга келган эди. У 28 февраль куни Теҳронда бўлган АҚШ-Исроил ҳужуми вақтида ҳалок бўлган, бу воқеа минтақада кенг кўламли можаро бошланишига сабаб бўлган.
Хорижий реакция ва Трампнинг баёноти
Исроил ҳарбийлари Мажтаба Хомейнийга қарши таҳдидлар билдирган, АҚШ президенти Дональд Трамп эса янги раҳбар унинг қўллаб-қувватлаши бўлмаса узоқ яшамаслигини айтган. Трамп ABC News’га берган интервьюсида: “У бизнинг розилигимизни олмаса, узоқ яшамайди. Бизнинг қўллаб-қувватлашимиз зарур”, – деган.
Бироқ Эрон расмийлари АҚШнинг номзод танлаш жараёнига аралашишига қарши туриб, фақат эронликлар ўз мамлакатининг келажагини белгилаш ҳуқуқига эга эканини таъкидлаган. Эрон парламенти спикери Трампнинг бу даъвосини кулгили деб баҳолади: “Азиз Эроннинг тақдири фақат фахрли эронлик халқ томонидан белгиланади, хорижий давлатлар эмас”, – деб ёзган у Х тармоғида.
Нима кутиш мумкин?
Мўжтаба Хоминаий танлови Эроннинг ички сиёсий тизимида қаттиқ қарашларга эга гуруҳлар ҳокимиятни сақлаб қолишини кўрсатади. Шу билан бирга, урушнинг иккинчи ҳафтасида келишув ёки музокараларга умид паст. Минтақада уруш давом этар экан, АҚШ ва Исроил билан муносабатлар янада кескинлашиши, янги қурбонлар ва ҳудудий инқирозлар эҳтимоли ошади. Эрон-АҚШ ва Ироил ўртасидан можарони Darakchi.uzmда кузатиб боринг.
