Eronning sobiq oliy rahbari marhum Oyatulloh Ali Xomanaiyning AQSh va Isroil zarbalarida halok bo‘lishidan bir hafta o‘tmay, mamlakat yangi oliy rahbarini e’lon qildi. Ekspertlar va ruhoniylar Mujtabo Xomanaiyni otasining vorisi sifatida tanladi. U endi 47 yillik Islom Respublikasi tarixidagi eng og‘ir inqiroz davrida mamlakatni boshqaradi.
Mujtabo Xomanaiy kim?
Mujtabo Xomanaiy hech qachon saylovlarda ishtirok etmagan va xalq ovozisi bilan tanlanmagan. Ammo u anchadan yillar davomida otasining ichki doiralarida muhim figura bo‘lib, ayniqsa Islom Inqilobiy Qo‘riqchilari Korpusiga (IRGC) yaqin aloqalarni rivojlantirgan. So‘nggi yillarda u ko‘plab ekspertlar tomonidan otasining tabiiy vorisi sifatida ko‘rilgan.
"Al Jazeera" jurnalisti Ali Hashem Mujtabo Xomanaiyni "otasining darvozaboni" deb ta’riflaydi. "U AQSh va Isroil bilan munosabatda otasining pozitsiyalarini davom ettirradi. Shuning uchun biz keskin, qarama-qarshi siyosat yuritadigan liderni kutayapmiz. Yumshoqlik kutilmaydi", – deydi Hashem. Shu bilan birga u, agar Mojtaba Xomeyniy urushdan keyin tirik qolsa, Eron uchun yangi siyosiy yo‘llar ochilishi mumkinligini qo‘shimcha qiladi.
Ekspertlar majlisi va nomzod tanlovi
Eronning 88 a’zodan iborat Ekspertlar Majlisi mamlakat oliy rahbarini tanlash huquqiga ega. Majlis a’zolari Mujtabo Xomanaiy nomzodi bo‘yicha ko‘pchilik fikrga kelgan, biroq rasmiy e’lonni kechiktirib kelgan. Bir a’zo: "Imom Xomeyni va shahid Imom Xomeyniy yo‘li tanlandi. Xomeyniy nomi davom etadi", – degan edi.
Oyatulloh Ali Xomanaiy 37 yil davomida Eronni boshqargan, 1979 yilgi inqilob yetakchisi Ruhulloh Xomanaiydan keyin hokimiyatga kelgan edi. U 28 fevral kuni Tehronda bo‘lgan AQSh-Isroil hujumi vaqtida halok bo‘lgan, bu voqea mintaqada keng ko‘lamli mojaro boshlanishiga sabab bo‘lgan.
Xorijiy reaksiya va Trampning bayonoti
Isroil harbiylari Mujtabo Xomanaiyga qarshi tahdidlar bildirgan, AQSh prezidenti Donald Tramp esa yangi rahbar uning qo‘llab-quvvatlashi bo‘lmasa uzoq yashamasligini aytgan. Tramp ABC News’ga bergan intervyusida: "U bizning roziligimizni olmasa, uzoq yashamaydi. Bizning qo‘llab-quvvatlashimiz zarur", – degan.
Biroq Eron rasmiylari AQShning nomzod tanlash jarayoniga aralashishiga qarshi turib, faqat eronliklar o‘z mamlakatining kelajagini belgilash huquqiga ega ekanini ta’kidlagan. Eron parlamenti spikeri Trampning bu da’vosini kulgili deb baholadi: "Aziz Eronning taqdiri faqat fahrli eronlik xalq tomonidan belgilanadi, xorijiy davlatlar emas", – deb yozgan u X tarmog‘ida.
Nima kutish mumkin?
Mujtabo Xomanaiy tanlovi Eronning ichki siyosiy tizimida qattiq qarashlarga ega guruhlar hokimiyatni saqlab qolishini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, urushning ikkinchi haftasida kelishuv yoki muzokaralarga umid past. Mintaqada urush davom etar ekan, AQSh va Isroil bilan munosabatlar yanada keskinlashishi, yangi qurbonlar va hududiy inqirozlar ehtimoli oshadi. Eron-AQSh va Iroil o‘rtasidan mojaroni Darakchi.uz'da kuzatib boring.
