Prezident Shavkat Mirziyoyev kichik biznes subyektlari uchun yanada qulay iqtisodiy va ma'muriy sharoitlar yaratishga doir takliflar taqdimoti bilan tanishdi. Unda tadbirkorlarning qonuniy o'sishiga to'sqinlik qilayotgan ayrim soliq va hisobot tizimlarini qayta ko'rib chiqish taklif etildi.
So'nggi yillarda O'zbekistonda tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash, soliq yukini qisqartirish va davlat xizmatlarini soddalashtirish bo'yicha qator islohotlar amalga oshirilgan. Biroq amaldagi ba'zi cheklovlar kichik biznesning erkin rivojlanishiga to'siq bo'lib qolayotgani ta'kidlandi.
1 milliardlik chegara biznesni “yashirin” ishlashga majbur qilmoqda
Amalda kichik biznes subyektlari yillik tushumi 1 milliard so'mgacha bo'lganida soddalashtirilgan soliq rejimida ishlaydi. Ushbu ko'rsatkichdan oshgan tadbirkorlar esa qo'shilgan qiymat solig'i va foyda solig'ini to'lash tizimiga o'tadi.
Bu me'yor 2019 yilda joriy qilingan bo'lib, o'tgan yillar davomida narx-navo keskin oshgan. Natijada ko'plab tadbirkorlar 1 milliard so'mlik chegaraga yaqinlashganda aylanmalarni yashirish, chek bermaslik yoki biznesni sun'iy ravishda bir nechta subyektga bo'lish kabi usullarga o'tayotgani qayd etildi.
Shu munosabat bilan 2026 yil 1 iyundan boshlab mazkur chegarani 1 milliard so'mdan 5 milliard so'mgacha oshirish taklif qilindi.
Qo'shilgan qiymat solig'i bo'yicha yangi tartib joriy etilishi mumkin
Taqdimotda umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat ko'rsatish sohalari uchun qo'shilgan qiymat solig'ini to'lashning soddalashtirilgan tizimini joriy etish tashabbusi ham ilgari surildi.
Unga ko'ra, tadbirkorlar ixtiyoriy tarzda 6 foizli qo'shilgan qiymat solig'ini to'lab, foyda solig'idan ozod etilishi mumkin. Shu bilan birga, xohlovchilar amaldagi umumiy soliq tizimida ishlashda davom etadi.
Mutasadirlar fikricha, bu tartib soliq hisob-kitoblarini yengillashtiradi, ortiqcha byurokratik yukni kamaytiradi va aylanmalarni yashirish holatlarini qisqartiradi.
Qo'shilgan qiymat solig'i hisobotlarida xatolar ko'paygan
Taqdimotda qo'shilgan qiymat solig'i ma'muriyatchiligi bilan bog'liq muammolar ham tahlil qilindi. Ma'lum qilinishicha, mazkur tizimga o'tgan tadbirkorlarda hisobotlar soni ikki baravarga oshmoqda.
2025 yilda hisobotlarda xato aniqlangan soliq to'lovchilarining 77 foizi aynan qo'shilgan qiymat solig'i to'lovchilari hissasiga to'g'ri kelgan.
Shu bois qator yengilliklar taklif etildi. Jumladan:
— past xavfli tadbirkorlarga qo'shilgan qiymat solig'ining salbiy farqini avtomatik qaytarish;
— qo'shilgan qiymat solig'i guvohnomasini vaqtincha to'xtatib turish amaliyotini bekor qilish;
— import bo'yicha majburiy qo'shilgan qiymat solig'i tartibini qayta ko'rib chiqish;
— bank hisobraqamlarini ochish jarayonini avtomatlashtirish.
Soliq tekshiruvlariga ham cheklov qo'yilishi mumkin
Kichik biznesga nisbatan ma'muriy bosimni kamaytirish maqsadida tadbirkorlarga xatolarni mustaqil tuzatish imkoniyatini berish taklif qilindi.
Shuningdek:
— soliq xavfi 500 million so'mgacha bo'lgan holatlarda soliq auditini o'tkazmaslik;
— xavf darajasi 100 million so'mgacha bo'lganida sayyor soliq tekshiruvini tayinlamaslik rejalashtirilmoqda.
Restoran va mehmonxonalar uchun ham yengilliklar
Umumiy ovqatlanish va mehmonxona xizmatlari sohasi uchun ham qator qulayliklar nazarda tutilgan.
Xususan:
— alkogol va tamaki mahsulotlarini naqd pulda sotishga ruxsat berish;
— qo'shilgan qiymat solig'ining bir qismini qaytarishda naqd pulsiz tushum ulushi bo'yicha talabni bekor qilish;
— ayrim xodimlarni soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish taklif etildi.
Byudjetga qo'shimcha 2 trillion so'm tushishi mumkin
Ma'lumotlarga ko'ra, ushbu choralar 600 mingdan ortiq kichik biznes subyektining qonuniy o'sishiga xizmat qilishi mumkin.
Soliq bazasining shaffoflashishi orqali esa davlat byudjetiga yiliga kamida 2 trillion so'm qo'shimcha tushum kelishi prognoz qilinmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev takliflarni ma'qullab, kichik biznes uchun adolatli va qulay muhit yaratish, soliq ma'muriyatchiligini soddalashtirish hamda raqamlashtirish orqali tadbirkorlarning ishonchini mustahkamlash bo'yicha mas'ullarga tegishli topshiriqlar berdi.
