Америкалик тадбиркор Илон Маск асос солган Neuralink компанияси бутунлай кўрмайдиган, ҳатто туғма равишда кўриш қобилиятига эга бўлмаган инсонларга визуал маълумотни қабул қилиш имконини берувчи Blindsight қурилмасини ишлаб чиқди. Ҳозирда қурилма техник жиҳатдан тайёр бўлиб, уни инсонларда синаш учун тегишли идораларнинг рухсати кутилмоқда.
“Бизнинг иккинчи маҳсулотимиз Blindsight деб номланади. Номидан ҳам кўриниб турибдики, у ҳатто бутунлай кўрмайдиган ёки умри давомида ҳеч қачон кўрмаган инсонларга ҳам кўриш имконини беради. Қурилма техник жиҳатдан тайёр. Энди фақат тегишли идораларнинг рухсатини олиш қолди”, деб ёзган Маск.
Blindsight Neuralink компаниясининг аввалги ишланмаларидан фарқ қилади. Агар аввалги имплант мия фаолиятини қайд этиб, олинган сигналларни ташқи қурилмаларга узатишга мўлжалланган бўлса, янги технология, аксинча, мияга визуал маълумот етказиш тамойили асосида ишлайди.
Бунинг учун махсус камера орқали олинган тасвирлар миянинг кўриш учун масъул бўлган қисми — кўриш пўстлоғига узатилади. Шу тариқа қурилма шикастланган кўзлар ёки кўрув нервларини четлаб ўтиб, бевосита мияга визуал сигнал етказишни мақсад қилган.
Қайд этиш керакки, АҚШнинг Озуқа маҳсулотлари ва дори воситалари сифати назорати бошқармаси (FDA) 2024 йил сентябрь ойида Blindsight қурилмасига “Breakthrough Device” — истиқболли тиббий қурилма мақомини берган. Бу мақом ишланмани ўрганиш ва рухсат бериш жараёнини тезлаштиришга хизмат қилади. Бироқ у қурилманинг хавфсизлиги ва самарадорлиги тасдиқланганини ёки ундан амалиётда фойдаланишга рухсат берилганини англатмайди.
Ҳозиргача Blindsight инсонларда синовдан ўтказилмаган. Neuralink компанияси ҳам ушбу қурилманинг одамлардаги синовлари бошлангани ҳақида маълумот бермаган. Компаниянинг расмий маълумотларига кўра, кўриш қобилиятини тиклашга қаратилган клиник тадқиқотлар ҳали келгуси режалар қаторида.
Маск, шунингдек, компаниянинг Telepathy деб номланган биринчи маҳсулоти ҳақида ҳам тўхталган. Ушбу технология фалажлик сабабли ҳаракатлана олмайдиган инсонларга мия сигналлари орқали компьютерни бошқариш имконини беради. Тадбиркор келгусида бундай интерфейслар орқали маълумот узатиш тезлиги инсоннинг гапириш ёки клавиатурада ёзиш тезлигидан бир неча баробар юқори бўлиши мумкинлигини таъкидлаган.
Унинг айтишича, компания кейинчалик миянинг ҳаракат ва сезги учун масъул соҳаларидан қўл-оёқларга сигнал узатиш технологиясини ҳам ишлаб чиқишни режалаштирмоқда. Бу орқали ҳаракатланиш қобилиятини йўқотган инсонлар қўлларидан фойдаланиши ёки қайта юриш имкониятига эга бўлиши мумкин.
Маск X ижтимоий тармоғидаги ёзишмаларида эпилепсия билан оғриган қизчанинг отасига ҳам жавоб берган. Эркак Neuralink қурилмалари қизининг касаллигига ёрдам бера оладими, деб сўраган. Маск компаниянинг ҳозирда фойдаланилаётган айрим қурилмалари муайян касалликларни енгишга ёрдам бериши мумкинлигини айтган. Бироқ уларнинг ҳозирги кўриниши бироз қўпол эканини ҳам тан олган.
Шундай қилиб, Blindsight ҳозирча амалий тиббиётда қўлланилаётган технология эмас. Унинг инсонлардаги хавфсизлиги ва самарадорлиги клиник синовлар орқали исботланиши керак.
