Короноравирус кўпчилик давлатларни эсанкиратиб қўйгани бор гап, чунки бундай шароитга биринчи маротаба дуч келинди.
Мазкур шароитга ҳеч кимда аниқ, синовдан ўтган қўлланма мавжуд эмаслиги ойдинлашди. Узоқ йиллардан буён бу даражадаги глобал ҳам гуманитар, ҳам иқтисодий инқироз юз бермагани, қайсидир маънода давлатларни хотиржамликка берилишга олиб келган бўлса, ажаб эмас.
Кейинчалик пандемияга айланиб кетган коронавирус зарбасини биринчи бўлиб қабул қилиб олган Хитой тажрибаси ҳаммага битта нарсани исботлаб турибди, вирусга қарши самарали дори воситаси йўқ экан, унинг тарқалишини қандай бўлмасин чеклаш керак. Шундагина бу мухорабадан энг кам йўқотишлар билан чиқиш мумкин.
Лекин буни қандай қилмоқ керак. Ҳаммани уйда қолишга чариш, “ўзини яккалаш” ҳаёт тарзига одамларни ундаш, албатта аҳолининг катта қисмини ўзаро алоқа қилишдан тийилишига олиб келди ва бу ўз самарасини берди.
Лекин замонамизнинг яна бир ўзига хос жиҳати шундаки, бугун кўпчилик оилалар ўз шахсий автомобилига эга. Ўйлаб қаралса, автомобил аксарият учун ўзига хос қўрғондек кўринади. Унда бўлиш хавфсиздек туюлади. Бошқа томондан автомобил ўз номи билан транспорт, яъни унда кишилар бир жойдан иккинчи жойга боришда фойдаланади. Ва албатта борилган манзилда ким биландир мулоқот юз беради. Бу эса, вируснинг тарқалиб кетишининг олдини олиш бўйича қўйилган мақсадга жавоб бермайди.
Демак, автомобилларнинг ҳаракатланишини чеклашдан ўзга чора йўқ. Ўзбекистонда шундай чеклов киритиш ҳақида қарор қабул қилинган 30 март кунига келиб мамлакатда короновирус билан зарарланганлар сони 144 нафарга етган эди.
Албатта бунинг ҳам лекини бор, чунки ҳаёт давом этар экан, инсонларда турли эҳтиёжлар бўлиши турган гап.
Бундай шароитда, айнан ўта зарур эҳтиёж билан автомобилда ҳаракатланиши керак бўлганларни қандай ажратиб олиш мумкин? Аҳолининг кундалик эҳтиёжларини қондириш ва коронавируснинг тарқалишининг олдини олиш мақсадлари ўртасидаги мувозанатни қандай таъминлаш керак.
Ушбу вазиятда ҳар икки заруратни ҳам қаноатлантирадиган тезкор ечим топиш вазифаси кўндаланг бўлди. Чунки мамлакат бўйлаб, автомобиллар ҳаракати батамом тўхтатилиши шароитида, энг муҳим эҳтиёжлар таъминоти ҳам узилиб қолмаслиги керак эди.
Шундай шароитда миллионлаб автомобиллар орасидан тартибли равишда фақат энг зарурий хизматларни бажариши лозим бўлганларини танлаб олиш ва уларга тегишли рухсатномаларни бериш вазифаси Адлия вазирлиги ва унинг тасарруфидаги Давлат хизматлари агентлигига топширилгани, бу ташкилотлар учун ўзига хос синов бўлди десак бўлар.
Чунки бундай рухсатномасиз автомобил бошқариш қоидабузарлик сифатида баҳоланиши эълон қилинган куниёқ минг-минглаб одамлар давлат хизматлари марказларини қамал қилишга киришиб кетишди. Лекин бу вазиятдан тезда ўз ечимини топди. Барча ҳужжат алмашинуви электрон форматга ўтказилди.
Рухсатнома олишга “даъвогарлар” автоматик сараланди. Энг муҳими жараёнда қатъият кўрсатилди. Ҳар бир берилаётган рухсатнома белгиланган мезонларга мувофиқлиги қатъий назорат қилинди. Энг муҳими жараён очиқлик мезоналарига тўла таянилган ҳолда олиб борилди. Ҳатто ижтимоий тармоқларда баён қилинган айрим коррупция ҳолатлари ҳақидаги тахминлар ҳам текшириб чиқилди.
Натижада коронавируснинг кенг тарқалиб кетишининг олдини олиш бўйича мисли кўрилмаган чекловлар шароитида ҳам фуқароларимизнинг энг муҳим эҳтиёжларини таъминлашда узилишлар бўлишига ёки жамиятда жиддий норозиликлар келиб чиқишига йўл қўйилмади.
Ҳамма нарсанинг баҳоси қиёслаганда билинади. Масалан, Россия пойтахти Москва шаҳрида ҳам ушбу мамлакатда умумий касалланиш 25 мингга етганда 15 апрелдан автомобиллар ва пиёдалар ҳаракатини электрон рухсатномалар бериш орқали чеклашга уриниш амалга оширилди. Аммо киритилган электрон рухсатномалар бериш тартиби бирор жиддий силжишга олиб келди дейиш қийин.
Хусусан, чекловлар киритилган куни тонгда Москва кўчаларида одатдагидан кўра бир неча километр узоқликка чўзилиб кетган тирбандликлар кузатилгани, шаҳарнинг кўп тармоқли метросининг ҳар бир бекатида минглаб кишилар бир бирига жуда яқин масофада навбатларда қолиб кетганлигига, натижада чекловлардан кўзланган мақсаддан узоқлашиб, аксинча вируснинг янада кенг тарқалиб кетишига шароит яратилганига гувоҳ бўлдик.
Қолаверса, жами расмийлаштирилган 3,2 миллион дона рухсатномадан салкам 1 миллион донаси ёки ҳар учтасидан биттаси нотўғри маълумотларни тақдим этиш эвазига олингани маълум бўлиб, Москва шаҳри маъмурияти уларни бекор қилишга мажбур бўлди. Шу билан бирга, фақатгина Москванинг ўзида 800 мингдан ортиқ автомобиль рухсатномасиз тегишли чекловларни бузган ҳолда ҳаракатланишда давом этаётган мазкур шаҳардаги вазиятни янада чигаллаштирди дейиш мумкин.
Шуни айтиш керакки, ҳар қандай катта нарсалар унинг бўлакларидан иборатдир. Хусусан, бугун амалга киритилган карантин чоралари туфайли Ўзбекистонда коронавируснинг тарқалиб кетишининг назорат остида ушлаб турилганлиги, балки тез фурсатларда карантинни енгиллаштириш ҳақида гапира бошлаганимиз, қайсидир маънода ушбу чораларнинг таркибий қисми бўлган кичик элементларнинг сидқидилдан, оғишмай ҳаётга татбиқ этилганлигининг натижасидир.
Иқбол Юсупова
