Ўзбекистонда кўп квартирали уйлардан хонадон сотиб олмоқчи бўлган фуқаролар маблағлари банклардаги эскроу ҳисобварақларида сақланади. Қурилиш белгиланган талаблар асосида якунланиб, бино фойдаланишга топширилганидан кейингина пул қурилиш компаниясига ўтказилади. Бу ҳақда 10 ноябрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасида кўриб чиқилган қонун лойиҳасида белгиланган.
Ҳужжат кўп квартирали уйлар ва бошқа кўчмас мулк объектларини улуш киритиш асосида қуриш тартибини белгилайди. Унда қурилиш компаниялари, хонадон сотиб олувчилар, банклар ва давлат идораларининг ҳуқуқ ҳамда мажбуриятлари аниқ кўрсатилган.
Эскроу тизими 2025 йил 1 июлдан бошлаб ихтиёрий тартибда жорий этилган. 2026 йил 1 январдан эса уй-жой қурилишига аҳоли маблағларини фақат шу тизим орқали жалб қилиш белгиланган. Янги қонун лойиҳаси эса ушбу тартибнинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлайди.
Унга кўра, фуқароларнинг пуллари тўғридан тўғри қурилиш компаниясига берилмайди, балки банкдаги махсус ҳисобварақда сақланади. Қурилиш якунланиб, объект фойдаланишга топширилганидан сўнггина маблағлар девелоперга ўтказилади. Бу қурилиш тўхтаб қолган ёки компания ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолатларда харидорларнинг пулларини ҳимоя қилишга қаратилган.
Шунингдек, қурилиш компаниялари аҳолидан маблағ жалб қилиш учун бир қатор талабларга жавоб бериши керак. Жумладан, улар Ягона ахборот тизимида рўйхатдан ўтиши, ваколатли банк билан шартнома тузиши ва қурилиш лойиҳаси ҳақидаги маълумотларни эълон қилиши шарт.
Қонун лойиҳасида улуш киритиш шартномасини нотариал тасдиқлаш ва давлат рўйхатидан ўтказиш ҳам белгиланган. Бу бир хонадонни бир неча кишига сотиш ёки шартномаларни ноқонуний ўзгартириш каби ҳолатларнинг олдини олишга хизмат қилади.
Агар қурилиш компанияси қонун талабларига зид равишда фуқаролардан пул жалб қилса, харидор маблағни қайтаришни ва ундан фойдаланганлик учун фоиз тўлашни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.
Бундан ташқари, қурилиш белгиланган муддатда якунланмаган ҳолатларда ҳам харидорлар манфаатларини ҳимоя қилиш чоралари назарда тутилган. Зарур бўлса, қурилишни давом эттириш учун ваколатли банк ёки қурилиш компаниясини алмаштириш имконияти яратилади.
Лойиҳага кўра, қурилиш объектлари ҳақидаги маълумотлар Ягона ахборот тизимига жойлаштирилади. Бу орқали фуқаролар қурилиш компанияси, объект ва лойиҳанинг амалга оширилиши ҳақидаги маълумотларни текшириши мумкин бўлади.
Қонун лойиҳасини иккинчи ўқишга тайёрлаш жараёнида депутатлар қурилиш объектларини ўрганиб, харидорлар ва қурилиш компаниялари вакиллари билан мулоқот қилган. Уларнинг таклифлари асосида ҳужжатга бир қатор ўзгартиришлар киритилган.
Жумладан, хонадонни топшириш муддати бузилганда объектни муаммоли деб топиш учун яна олти ой кутиш талаби бекор қилинмоқда. Шунингдек, қурилиш компанияси камчиликларни бартараф этмасдан, фақат товон тўлаш орқали муаммоли объектлар рўйхатидан чиқиб кетишига йўл қўйилмайди.
Қонун лойиҳаси Қонунчилик палатасида учинчи ўқишда қабул қилиниб, Сенатга юборилган.
