Ўзбекистонда 14 ёшга тўлмаган болаларга нисбатан айрим жинсий жиноятларни содир этганлик учун 25 йилгача ёки умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазосини белгилаш назарда тутилган қонун лойиҳаси иккинчи ўқишда қабул қилинди.
Қонун лойиҳаси Олий Мажлис Қонунчилик палатаси мажлисида кўриб чиқилди. Ҳужжат билан болаларга нисбатан содир этиладиган жиноятлар учун жавобгарликни кучайтириш ҳамда зўравонликдан жабрланган болаларнинг ҳуқуқларини самарали ҳимоя қилишга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритилмоқда.
Хусусан, 14 ёшга тўлмаган болаларга нисбатан номусга тегиш ва жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш жиноятлари учун 25 йилгача ёки умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазоси назарда тутилмоқда.
Шунингдек, боланинг ўлимига сабаб бўлган қасддан содир этилган жиноятлар учун шартли ҳукм қилиш ҳамда муддатидан илгари шартли озод қилишга оид айрим нормаларни қўллашни чеклаш таклиф этилмоқда.
Боланинг жинсий эркинлигига қарши айрим жиноятлар бўйича жавобгарликка тортиш ва жазони ижро этиш муддатларини қўлламаслик ҳам назарда тутилмоқда.
Қонун лойиҳасида вояга етмаганларга нисбатан қасддан баданга оғир ёки ўртача оғир шикаст етказиш, шунингдек, бир гуруҳ шахслар томонидан 16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар содир этилишини оғирлаштирувчи ҳолат сифатида белгилаш таклиф қилинмоқда.
Вояга етмаган шахсни ғайриижтимоий хатти-ҳаракатларга жалб қилганлик, болаларни тарбиялаш мажбуриятини бажармаслик ва бошқа айрим ҳуқуқбузарликлар учун ҳам жавобгарлик чораларини кучайтириш кўзда тутилган.
Қонун лойиҳасида зўравонликдан жабрланган болаларнинг процессуал ҳуқуқларини таъминлашга ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда. Жумладан, вояга етмаган жабрланувчиларни сўроқ қилиш жараёнини видеёзув орқали қайд этиш, уларни гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи билан юзлаштиришни махсус тартибда ўтказиш ҳамда васийлик ва ҳомийлик органи вакили иштирокини таъминлаш белгиланмоқда.
Зўравонликдан жабрланган ёки унга гувоҳ бўлган болаларга давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш механизмлари ҳам қонун лойиҳасидан ўрин олган.
Бундан ташқари, болаларни уларнинг соғлиғига зарар етказиши мумкин бўлган ахборотдан ҳимоя қилиш, Болалар масалалари бўйича комиссиялар қарорларини ижро этмаслик ёки уларнинг ижросига тўсқинлик қилиш учун жавобгарлик белгилаш таклиф этилмоқда.
Шунингдек, таълим-тарбия ташкилоти ходими томонидан тарбия жараёнида болага нисбатан зўравонлик содир этилиши меҳнат шартномасини иш берувчи ташаббусига кўра бекор қилиш учун асос бўлишига оид норма киритилмоқда.
Қонун лойиҳасини иккинчи ўқишга тайёрлаш жараёнида Жиноят-процессуал кодексига киритилаётган нормалар ҳам такомиллаштирилган. Хусусан, жинсий зўравонликка учраган вояга етмаганларга давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатиш тартиби аниқлаштирилган.
Шу билан бирга, вояга етмаган гувоҳларни сўроқ қилиш жараёнини видеёзув орқали қайд этиш мажбурийлиги белгиланиб, васийлик ва ҳомийлик органи вакили иштирокини таъминлашга оид қоидалар такомиллаштирилган.
Маълумот учун, мазкур қонун лойиҳаси 27 сентябрь куни “Адолат” социал-демократик партияси фракцияси ташаббуси билан ишлаб чиқилиб, Қонунчилик палатасига киритилган. 29 сентябрь куни эса лойиҳа биринчи ўқишда қабул қилинган.
Эслатиб ўтамиз, қонун лойиҳаси иккинчи ўқишда қабул қилинган. Ҳужжат қонун сифатида кучга кириши учун белгиланган тартибда кейинги босқичлардан ўтиши лозим.
