Бироқ келишув кучга кириши учун Ар-Риёд Исроил билан муносабатларни нормаллаштириши ва уни тан олиши керак. Бу ҳақда АҚШ маъмурияти вакили маълум қилди.
Маълум бўлишича, ҳужжат 24 август куни Конгрессга юборилган. Июль ойида тузилган келишув АҚШ компанияларига Саудия Арабистонига фуқаровий ядровий технологияларни экспорт қилиш имконини беради.
“АҚШ Президентининг позицияси ўзгармаган: келишув Саудия Арабистони Иброҳим келишувларига қўшилган тақдирдагина амалга ошади”, деган маъмурият вакили.
Иброҳим келишувлари 2020–2021 йилларда АҚШ воситачилигида Исроил ва Бирлашган Араб Амирликлари, Баҳрайн, Марокаш ҳамда Судан ўртасида муносабатларни нормаллаштириш мақсадида тузилган.
Трамп июль ойида Саудия Арабистони билан ядровий келишувга эришилганидан бир неча кун ўтиб, битимнинг кучга кириши учун Ар-Риёднинг Исроил билан муносабатларни нормаллаштиришини шарт қилиб қўйган. Собиқ президент Жо Байден ҳам Саудия билан ядровий келишувни қўллаб-қувватлаган ва уни Иброҳим келишувлари билан боғлашга уринган.
2023 йилда дипломатлар Саудия Арабистони Исроил билан муносабатларни нормаллаштиришга яқинлашганини билдирган эди. Бироқ ўша йил октябрь ойида Исроилнинг Ғазодаги уруши бошланганидан кейин вазият ўзгарди. Саудия Арабистони Исроилни тан олишдан олдин Фаластин давлатини барпо этишга олиб борувчи қайтариб бўлмайдиган жараён бошланишини талаб қилмоқда.
30 йилга мўлжалланган ядровий келишув доирасида Саудия Арабистонида AP1000 реакторларини қуриш режалаштирилган. Ўнлаб миллиард долларлик лойиҳа АҚШнинг Westinghouse компаниясига катта манфаат келтириши мумкин.
Келишув Конгресс раҳбарларига юборилган бўлиб, 26 август куни қўмиталарга тақдим этилиши кутилмоқда. Агар Конгресс 90 иш куни ичида битимни рад этмаса, у кучга киради.
Конгресс келишувни рад этган тақдирда ҳам Трамп қарорга вето қўйиши мумкин. Бундай ҳолатда ветони бекор қилиш учун Конгресс аъзоларининг учдан икки қисми овоз бериши талаб этилади.
Айрим демократ конгрессменлар ҳамда ядровий қуролларни тарқатмаслик тарафдорлари келишувни танқид қилган. Уларнинг фикрича, ҳужжат Саудия Арабистонида уранни бойитиш ва ядровий чиқиндиларни қайта ишлашни тақиқламайди. Мазкур жараёнлар ядровий қурол яратишнинг эҳтимолий йўлларидан бири ҳисобланади.
АҚШ маъмурияти эса келишувда қонун талаб қиладиган ядровий қуролларни тарқатмаслик чоралари назарда тутилганини билдирмоқда.
Ядровий қуролларни тарқатмаслик сиёсати бўйича эксперт Ҳенри Соколскининг таъкидлашича, келишувни Конгрессга тақдим этиш жараёни уни Исроил билан муносабатларни нормаллаштириш ёки ядровий қуролларни тарқатмаслик бўйича қатъий шартларсиз амалга ошириш имкониятини ҳам очиб бериши мумкин.
