АҚШ Қуролли кучлари 2009 йилда Форт-Ҳуд ҳарбий базасида 13 кишини отиб ўлдирган Нидал Ҳасанни отувчи отряд орқали қатл этишни режалаштирмоқда. Пентагон маълум қилишича, қатл жараёни тўғридан-тўғри эфирда узатилади. Бу АҚШ тарихида қатл жараёнини жонли эфирда намойиш этиш бўйича мисли кўрилмаган ҳолат бўлиши мумкин.
Reuters хабарига кўра, қатл 3 декабрь куни Техас штатидаги Форт-Ҳуд ҳарбий базасида ўтказилиши белгиланган. АҚШ Мудофаа вазири Пит Ҳегсет ҳам ижтимоий тармоқдаги саҳифасида жараённи жонли эфирда узатиш режалаштирилганини тасдиқлаган.
56 ёшли Нидал Ҳасан АҚШ армиясининг собиқ ҳарбий психиатри бўлиб, 2009 йилда Форт-Ҳуд базасидаги тиббий муассасада ўқотар қуролдан фойдаланиб, 13 кишини ўлдирган. 2013 йил август ойида ҳарбий суд уни қасддан одам ўлдириш ва қотилликка суиқасд билан боғлиқ 45 та банд бўйича айбдор деб топиб, ўлим жазосига ҳукм қилган. Ҳибсга олиш вақтида полиция томонидан отилган Ҳасан қисман фалаж бўлиб қолган ва ҳозирда ногиронлар аравачасидан фойдаланади.
Қатлга Трамп рухсат берган
АҚШ қонунчилигига кўра, ҳарбий хизматчини отувчи отряд орқали қатл этиш учун президентнинг розилиги талаб қилинади. Президент Дональд Трамп Пит Ҳегсетнинг тавсиясидан кейин бундай қарорни маъқуллаган.
Пентагон вакили Reuters агентлигига қатл жараёни тўғридан-тўғри эфирга узатилишини билдирган. Бироқ трансляциянинг қачон ва қайси платформада амалга оширилишига оид тафсилотлар ҳозирча очиқланмаган.
Ҳарбий ҳуқуқ бўйича мутахассислар бундай эфирни АҚШ учун мисли кўрилмаган воқеа сифатида баҳоламоқда. Йель университети ҳуқуқ мактабида маърузалар ўқийдиган ҳарбий ҳуқуқ мутахассиси Южин Фиделлнинг айтишича, АҚШда қатл жараёнини телевидение орқали ёки жонли эфирда кўрсатишга аввал дуч келинмаган.
Ҳуқуқшуноснинг фикрича, агар Ҳасан қатлнинг оммага намойиш этилишига қарши чиқмоқчи бўлса, федерал судга мурожаат қилиши мумкин.
Ҳарбий адлия тарихчиси Жонатан Лури эса қатлни оммага кўрсатиш учун асосли сабаблар йўқлигини таъкидлаган.
АҚШ ҳарбийлари охирги марта қачон отувчи отряддан фойдаланган?
Ўлим жазоси ахборот маркази маълумотларига кўра, АҚШ ҳарбийлари отувчи отряд орқали охирги марта 1945 йилда қатлни амалга оширган. Бироқ ўлим жазосига қарши фаолият юритувчи Death Penalty Action ташкилоти Нидал Ҳасаннинг қатли 1961 йилдан бери АҚШ ҳарбийларидаги биринчи қатл бўлишини билдирган. 1961 йилдаги қатл осиш орқали амалга оширилган.
АҚШда оммавий қатллар тарихи ҳам мавжуд. Мутахассислар маълумотига кўра, мамлакатда қонун билан рухсат этилган сўнгги оммавий қатл 1936 йилда ўтказилган.
Айни вақтда отувчи отряд орқали қатл этиш АҚШнинг камида бешта штати қонунчилигида назарда тутилган. 2025 йилда Жанубий Каролина штатида ҳам бу усул қўлланиб, мамлакатда 15 йил ичида илк бор шундай қатл амалга оширилган.
Дональд Трамп маъмурияти 2026 йил апрель ойида федерал даражадаги оғир жиноятлар учун ўлим жазосини ижро этиш усулларини ҳам кенгайтирган. Улар қаторига отувчи отряд, электр токи ва газ орқали ўлдириш усуллари киритилган. Бундай қарор қабул қилинишига ўлим инъекцияси учун зарур дориларни топишдаги қийинчиликлар ҳам сабаб бўлган.
Шу билан бирга, АҚШда ўлим жазосини ижро этиш усуллари билан боғлиқ муаммолар яна кун тартибига чиқди. Ўтган ҳафта Теннесси штатида Криста Пайкни ўлим инъекцияси орқали қатл этиш жараёнида хатолик юз берган. Маҳкуманинг адвокатлари унинг шифохонада ҳушига келганини, бироқ аҳволи оғирлигича қолаётганини билдирган.
Пентагон ҳозирча трансляциянинг аниқ тафсилотларини очиқламаган. Қатлни оммага намойиш этиш режаси эса АҚШда ўлим жазосининг ахлоқий ва ҳуқуқий жиҳатлари бўйича баҳсларни янада кучайтириши кутилмоқда.
