Инсон омили, манфаатлар тўқнашуви ёхуд сиз тушунган ўзбекона олди-бердилар. Мамлакатни инқироз ёқасига етказиб қўювчи бу жумлаларни оддийгина коррупция деб аташ мумкин. Коррупцияга қарши курашиш ҳақида соатлаб гапирар эканмиз, уни енгишга мавжуд имкониятларни жалб қилмас эканмиз, муҳокамаларга асло ўрин йўқ. Бу борада яна ўша халқаро тажрибаларга таяниш зарур.
Хўш, дунё мамлакатлари тараққиёт кушандасидан қандай халос бўлган? Ўзи унга бутунлай чек қўя олган ҳудудлар ҳам топиладими? Умуман коррупциянинг айни зарари нимада намоён бўлади-ю, нега уни тараққиётни кемирувчи омил деб атаймиз?
Ўзбекистонда БМТ билан ҳамкорликда айни саволлар ва қатор муаммоларга ечим берувчи махсус тренинг ўтказилди.
“Ўзбекистонда Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг ролини ошириш мақсадида фуқаролик жамиятини ҳамда аёллар ва ёшлар овозини мустаҳкамлаш” лойиҳаси доирасида ўтказилган ушбу тренинг “Transparency International” ташкилотининг халқаро экспертлари Aлена Вандышева, Aндрей Жвирблис томонидан олиб борилди.
2 кун давомида ўтказилган тадбир давлат ҳокимияти, очиқ маълумотлар, жамият ва давлат ўртасидаги ҳамкорлик ва бу борада илғор тажрибалар таҳлили билан уланиб кетди. Жараёнда иштирокчиларнинг фаол иштироки таъминланиб, уларнинг ижтимоий онгини ўстириш муҳим вазифа сифатида қаралди, шунингдек, мамлакатда коррупцияга қарши курашувда аниқ режалар ҳам белгилаб олинди.
Коррупция давлат ва жамиятга қандай таъсир кўрсатади?
Экспертлар қайд этганидек, коррупция ҳар соҳада ривожланиш ортга кетишига сабаб бўлади:
- Сиёсий жиҳатдан — ҳокимият органлари вакилларига ишончни сусайтиради, сиёсий рақобатни туширади. Миллий хавфсизлик ва халқаро нуфузга путур етказади, бошқарув сифатини камайтиради.
- Иқтисодий жиҳатдан — ЯИМ ўсишини секинлаштиради, рақобатни чеклайди, бюджетнинг самарасиз тақсимланишига олиб келади
- Ижтимоий жиҳатдан — имкониятлар тенгсизлигини келтириб чиқаради, ресурсларнинг адолатсиз тақсимланишини юзага келтиради, социал юкламани ўстириб юборади, болалар ўлимига сабабчи бўлади.
Йиғилишда очиқланишича, 80 йилларда немис корпорацияларидаги коррупция харажатлари қарийб 6 миллиард долларни ташкил этган. Бу бир мамлакат ЯИМ ҳажмига тенг дегани.
Коррупция хаттоки пандемияга ҳам катта таъсир ўтказган. Айтиб ўтилганидек, соғлиқни сақлаш ходимлари нафақат шахсий ҳимоя воситаларига бўлган эҳтиёжни ҳисоблашнинг аниқ алгоритми йўқлигидан азоб чекишади, балки улар танқислигини очиқ эълон қилишдан ҳам қўрқишади. Рус шифокорлари орасида шу ҳақда ўтказилган сўровноманинг 43 фоиз иштирокчиси мазкур мавзуни “ҳар қандай изоҳ ва муҳокама учун хавфли” деб баҳолаган.
Тадбир иштирокчиларининг нуқтаи назарига кўра, жамиятда аёллар, хотин-қизларнинг давлат идораларидаги ролини таъминлаш билан ҳисобдорликни ошириш, бу орқали коррупция илдизига том маънода болта уриш мумкин.
Умуман олганда, бу борада Финляндиядан ўрнак олса арзийди. У “Аёллар, дунё ва хавфсизлик” рейтингида бутун жаҳон бўйича 2-ўринни эгаллаган. У шунингдек, “Энг бахтли мамлакат” номига сазовор бўлган.
Статистик маълумотларга қараганда мамлакатнинг 100 фоиз аёллари мобиль телефондан фойдаланади. Уларнинг парламентдаги улуши эса қарийб 50 %.
Коррупцияга қарши курашиш ҳар соҳада бўлиши мумкин. Бу хоҳ спорт, хоҳ соғлиқни сақлаш юзасидан бўлсин, энг муҳими, айни мавзуга кенг жамоатчиликнинг эътибор ва ёндашуви. Мазкур сўзларни бўлиб ўтган тадбир модератори ҳам таъкидлаб ўтади. Умида Тўхташеванинг фикрига кўра, коррупцияга факат агентлик эмас, балки бутун жамоатчилик фаол курашиши керак.
Darakchi.uz’ Коррупцияга қарши курашиш агентлиги директор ўринбосарининг мазкур йирик лойиҳа доирасидаги сўзларига қулоқ тутди:
“Кўпчилик коррупцияни пора бериш билан боғлайди. Лекин унинг кўринишлари жудаям кўп, аслида. Буни англаш, билиш, олдини олиш учун тегишли маълумотлардан хабардор бўлиш керак. Чунки коррупция, энг аввало, ҳуқуқларнинг поймол қилиниши. Айнан шу боис, бу лойиҳани бошлаганимимизда Коррупцияга қарши курашишда фуқаролик жамияти иштирокини таъминлашга аҳамият қаратмоқчи эдик”.
Умида Тўхташеванинг маълум қилишича, тадбирга айнан аёллар жалб қилингани ҳам бежиз эмас.
“Аудиторияга эътибор қаратадиган бўлсангиз, аёллардан иборат ва бунинг ҳам ўзига яраша сабаблари бор. Бугунги кунда маиший коррупция жуда кенг тарқалган. Бунга энг кўп дуч келувчилар – аёллар. Бошқа томондан қарайдиган бўлсангиз, аёллар коррупцияга қарши курашишда яхши куч бўла олади. Айрим тадқиқотлардан шундай хулоса мавжудки, агар давлат бошқарувида аёл киши қанча кўп бўлса, коррупцияга барҳам бериш шунчалик осонроқ бўлади”,-дейди мутасадди.
Эслатиб ўтамиз, тренинг якунида иштирокчиларга Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ҳамда БМТ Тараққиёт дастури томонидан махсус сертификатлар топширилди.
Дилбар Абдунабиева.
