Фискал таҳлиллар институти директори ўринбосари Дилшод Султонов 1 фоизлик солиқ кешбеки тизими ўз олдига қўйилган мақсадга эришганини, энди эса уни сақлаб қолиш давлат бюджети учун ортиқча харажатга айланаётганини билдирди.
Унинг фикрича, мазкур тизим қанча тез бекор қилинса, шунча яхши.
Дилшод Султоновнинг таъкидлашича, амалдаги кешбек маблағларининг катта қисми чек бериш тартиби аллақачон йўлга қўйилган йирик савдо ва умумий овқатланиш тармоқларига тўғри келмоқда.
"Кешбек тўлаш тизими қанча тез бекор қилинса, шунча яхши. Чунки пулнинг 80 фоизи шундоқ ҳам чек берадиган ташкилотлар — йирик супермаркетлар ва катта умумий овқатланиш шохобчалари мижозларига тўғри келяпти", — деди у.
Унинг сўзларига кўра, 1 фоизлик кешбек тизимини бекор қилиб, фуқаролар ўртасида ютуқли ўйин ташкил этиш мумкин. Бунда ҳозирги 20 миллион сўмлик чек лимитини бекор қилиш ва лотерея асосида 200 миллион сўмлик автомобиль ўйнатиш таклиф этилмоқда.
"Йилига 150 млн доллар сарфлаяпмиз"
Дилшод Султоновнинг айтишича, Фискал таҳлиллар институти давлат бюджети ҳисобидан ҳар йили 150 миллион доллар сарфлаб, солиқ тўловчиларнинг 20 фоизини назорат қилишни самарали деб ҳисобламайди.
"Бу бошидан вақтинчалик чора эди. Одамларда чек сўраш маданиятини шакллантирмоқчи эдик. Ўйлайманки, бу самара берди. Ҳозир сохта чекларни ўтказиш ва чекларни сотиш ҳолатлари бошланди. Йилига 150 миллион доллар кешбек тўланяпти. Бу 120 ўринли 300 та боғча дегани", — деди у.
Шу билан бирга, ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли учун озиқ-овқат ва тиббий хизматлар бўйича 12 фоизлик ҚҚСни қайтариш тартиби сақлаб қолинади.
Хусусан, қўй, мол ва парранда гўшти, тухум, ўсимлик ёғи, ун, шакар, дори воситалари ҳамда тиббий хизматлар бўйича амалга оширилган харидларда одатдаги 1 фоизлик кешбек ўрнига тўланган қўшилган қиймат солиғининг тўлиқ миқдори қайтарилади.
Дилшод Султоновнинг таъкидлашича, ушбу имтиёз тизими мақсадли ишлаётгани сабабли сақлаб қолинади, бироқ сохта чеклар орқали ҚҚСни қайтариб олиш ҳолатларига қарши чоралар кучайтирилади.
Институт маълумотларига кўра, 2022 йилда 1 фоизлик солиқ кешбеки учун 820 миллиард сўм тўланган. 2026 йилда эса бу кўрсаткич 1,8 триллион сўмга етиши мумкин.
Шу билан бирга, 2026 йилда давлат бюджети ҳисобидан боғчалар қурилиши учун ажратилиши режалаштирилган маблағ 900 миллиард сўмни ташкил этади.
Аввалроқ кешбек тизимидаги фирибгарлик ҳолатлари ҳам кенг муҳокама қилинган эди. Маълум бўлишича, айрим шахслар сохта корхоналар ташкил этиб, мавжуд бўлмаган товарлар бўйича электрон ҳисобварақ-фактуралар ва минглаб фискал чеклар расмийлаштирган. Натижада улар орқали давлатдан кешбек маблағларини ундиришга уринган.
